Sposoby rozwijania sprawności grafomotorycznej przedszkolaków

Sprawne dłonie to niezwykle precyzyjny i cenny instrument, który ma wiele ról do odegrania. Niewątpliwie jedną z tych ról jest umiejętność pisania. To wymaga czasu i pracy dzieci. Rodzice oraz nauczyciele wychowania przedszkolnego poprzez zabawy i różne ćwiczenia z dziećmi dbają o sprawność manualną dzieci. Oba te środowiska: dom i przedszkole wspomagają dziecko w niełatwej drodze opanowania umiejętności pisania.
Sprawności grafomotoryczne są niezwykle istotne dla funkcjonowania człowieka w każdym momencie jego życia. Niestety nie można ich nabyć automatycznie. To jest żmudny oraz długotrwały proces, w który powinny być zaangażowane przedszkola, jako te, które uczą oraz rodzice, jako ci, którzy wychowują i dają wzorce. Szczególnie w dobie cyfryzacji, gdzie zamiast pisania odręcznego używa smartfona lub komputera, pisanie staje się wręcz niepotrzebne. I tu jest ogromna praca do wykonania przez nauczycieli w przedszkolach, by tę do pozyskania tej umiejętności dzieci jak najlepiej przygotować.
Już samo określenie pokazuje, że w grafomotoryce jest zawarta motoryka, która składa się z motoryki małej i motoryki dużej. Kiedy mówimy motoryka, przychodzi nam na myśl całkowita kondycja człowieka oraz jego umiejętność do podejmowania różnych czynów mających związek z ruchem. Mała motoryka to zręczność palców i dłoni (lepienie z plasteliny, rysowanie, zawiązywanie butów, chwytanie przedmiotów, zapinanie guzików, rozwój chwytu, rozwój manualny – pisanie), natomiast duża motoryka to jest ogólna zręczność całego organizmu (skakanie, bieganie, gra w klasy, pokonywanie przeszkód, gra w piłkę, pływanie, jazda na rowerze, zabawy równoważne, to znaczy związane z rzutem, celowaniem, gdzie jest istotna koordynacja wzrokowo- ruchowa).
Przy urodzeniu nie dostajemy motoryki. Od niemowlęcia kształtujemy ją przy pomocy systematycznej aktywności i kontrolowanych czynów, w wyniku których wyrabia się forma naszego organizmu. Oprócz właściwej sylwetki i działalności układu ruchowego oraz nerwowego maluchy do dobrego wzrostu wymagają aktywizującego otoczenia. Podczas każdego momentu wzrostu trzeba tworzyć okoliczności pobudzające je do robienia zadań sprawnościowych odpowiednich do posiadanych lat.
W rzeczywistości rozwój grafomotoryki rozpoczyna się od pierwszych spójnych gestów dziecka. Prawidłowy cykl oraz moment zdobywanych uzdolnień w obszarze koordynacji wzrokowo - ruchowej to fundament do zdobycia przez malca zdolności rysowania, pisania, modelowania i kolorowania.
Niezmiernie istotnym momentem w życiu istoty ludzkiej dla formowania motoryczności jest czas przedszkolny. To wtedy dziecko uzyskuje zdolności potrzebne w kolejnych fazach jego istnienia. Do najważniejszych zdolności motorycznych zaliczyć należy skakanie, bieganie, turlanie się, czworakowanie i przede wszystkim chodzenie. Definicja sprawności motorycznej zawiera komplet działań pozwalających robienie ustalonych, sprecyzowanych działań. Pomimo to wydzielono motoryczne cechy, istniejące u każdej istoty ludzkiej oraz będące elementem całości sprawności motorycznej jaką on posiada.
Elementem rozwoju sprawności grafomotorycznej są ćwiczenia, czyli ,,zajęcia graficzne, które usprawniają czynności ruchowe rąk oraz współdziałanie oka i ręki, ponieważ odbywają się pod kontrolą wzroku . Ich rolą jest udoskonalić dłoń, to znaczy poprawić prędkość, dokładność i lekkość ruchów oraz utrwalić należyte przyzwyczajenia ruchowe (sylwetka, praca dłoni, napór narzędzi pisarskich).
Ćwiczenia grafomotoryczne pełnią misję usprawniającą i stymulującą, ponieważ oddziałują na wzrost motoryki dłoni oraz harmonii wzrokowo – ruchowej. Poprawiają niewłaściwe przyzwyczajenia ruchowe oraz utrwalają odpowiednie, wymagane w trakcie rysowania i pisania.
Ćwiczenia z obszaru małej motoryki są ściśle związane z posługiwaniem się ręką i paluszkami. Zachodzą przez podpatrywanie, naśladowanie, a w szczególności harmonię wzrokowo – ruchową.
Oto niektóre warianty ćwiczeń małej motoryki:
• ,,chwytanie przedmiotów całą dłonią,
• chwytanie małych przedmiotów palcami,
• chwytanie drobnych przedmiotów palcami i manipulowanie nimi (oburącz, jedną ręką),
• otwieranie i zamykanie pudełek,
• wkładanie i wyjmowanie przedmiotów do pudełka z patrzeniem,
• wkładanie i wyjmowanie przedmiotów do pudełka bez patrzenia,
• trzymanie przedmiotu (np. łyżki) w ręku, (nabieranie na łyżkę),
• dotykanie przedmiotów o różnej fakturze (zabawy dotykowe),
• ugniatanie, lepienie z przygotowanych mas,
• darcie papieru,
• malowanie ręką dużych powierzchni,
• rysowanie kredką (dowolnie na wskazanej powierzchni).

Ważną rolę we wspomaganiu grafomotoryki odgrywają również:
• zabawy manualne:
-nawlekanie korali, przewlekanie tasiemek; konstruowanie z klocków; wydzieranie z papieru; malowanie palcami; ,,stemple” z dłoni; lepienie z gliny, plasteliny, modeliny; wykorzystywanie zróżnicowanych faktur do zabaw (rozróżnianie przez dotyk); wycinanie, rysowanie na dużych powierzchniach oburącz – koła na zewnątrz i do wewnątrz, malowanie znaku nieskończoności, labiryntów; wyszukiwanie drobnych przedmiotów w miskach wypełnionych grochem/ryżem/fasolą; rozpoznawanie przez dotyk (przedmioty w woreczku); konstrukcje z klocków drewnianych i ,,Lego”,
• zabawy ruchowe (mała motoryka):
- krążenie prostymi ramionami w przód i w tył; krążenie ramionami ułożonymi złożonymi w skrzydełka w przód i w tył; pływanie na sucho, ramiona jak do żabki, kraula lub motylka; swobodne machanie ramionami – ciężar ciała; naprzemienne ,,wchodzenie” dłońmi po kiju ustawionym pionowo na stole; krążenie ramionami w przód z kijem w obu dłoniach; uciskanie, masowanie ramion na całej długości zróżnicowanymi różnymi fakturami; uciskanie, masowanie poszczególnych palców; ściskanie piłeczek antystresowych; naprzemienne zaciskanie dłoni; potrząsanie kolejno kończynami górnymi i dolnymi; ,,strzepywanie” piasku z ubrania; ,,wkręcanie żarówek; przypinanie spinaczy do sznurka i odpinanie ich; zbieranie palcami ziarenek grochu, wrzucanie drobnych monet do skarbonki; siłowanie się na rękę; wałkowanie ciasta; zabawy z elementami praksji (naśladowanie).

Właściwy rozwój ruchów dłoni – szybkość, zręczność, wytrzymałość
na zmęczenie, lekkość ruchów i harmonia wzrokowo – ruchowa, oto zdolności
od jakich zależne jest wyrobienie prawidłowego stanu grafomotorycznego, jaki jest konieczny do uczenia się pisania.