Poradnik dla nauczyciela "Jak pracować nad aktualizacją statutu przedszkola"

Poradnik dla nauczyciela
Jak pracować nad aktualizacją statutu przedszkola

Autorski poradnik do wykorzystania w pracy nauczyciela i zespołu statutowego.
Spis treści
1. Wstęp
2. Czym jest statut przedszkola i dlaczego wymaga aktualizacji
3. Od czego nauczyciel powinien zacząć pracę nad statutem
4. Analiza obowiązujących przepisów prawa
5. Diagnoza obecnego statutu przedszkola
6. Powołanie zespołu do spraw aktualizacji statutu
7. Plan pracy krok po kroku
8. Obszary statutu wymagające szczególnej uwagi
9. Jak formułować zapisy statutowe
10. Przykłady zapisów do statutu przedszkola
11. Konsultacje, opiniowanie i uchwalanie zmian
12. Najczęstsze błędy podczas aktualizacji statutu
13. Dokumentowanie pracy nad statutem
14. Zakończenie
15. Przypisy
16. Bibliografia

1. Wstęp
Aktualizacja statutu przedszkola jest jednym z ważniejszych zadań organizacyjnych placówki. Statut porządkuje sposób funkcjonowania przedszkola, określa prawa i obowiązki dzieci, rodziców oraz pracowników, a także wskazuje najważniejsze zasady organizacji opieki, wychowania i edukacji. Nie powinien być dokumentem tworzonym wyłącznie na potrzeby kontroli. Dobrze opracowany statut pomaga w codziennej pracy, ułatwia rozwiązywanie sytuacji trudnych i daje społeczności przedszkolnej jasny punkt odniesienia.
Nauczyciel uczestniczący w aktualizacji statutu powinien łączyć znajomość praktyki przedszkolnej z umiejętnością korzystania z aktualnych przepisów prawa oświatowego. Nie chodzi o mechaniczne przepisywanie ustaw i rozporządzeń, lecz o takie opracowanie zapisów, aby były zgodne z prawem, zrozumiałe i możliwe do zastosowania w konkretnej placówce.
2. Czym jest statut przedszkola i dlaczego wymaga aktualizacji
Statut jest podstawowym aktem wewnętrznym przedszkola. Określa organizację pracy placówki, zadania nauczycieli i innych pracowników, kompetencje organów przedszkola, zasady współpracy z rodzicami, sposób sprawowania opieki nad dziećmi oraz najważniejsze prawa i obowiązki członków społeczności przedszkolnej. Obowiązek posiadania statutu i zakres spraw, które powinny być w nim uregulowane, wynika z ustawy Prawo oświatowe.[1]
Aktualizacja statutu jest konieczna zawsze wtedy, gdy zmieniają się przepisy prawa albo rzeczywista organizacja pracy placówki. Dokument powinien odpowiadać aktualnemu stanowi prawnemu i faktycznemu. Jeżeli przedszkole zmienia godziny pracy, zostaje włączone do zespołu szkolno-przedszkolnego, wprowadza nowe procedury bezpieczeństwa albo dostosowuje pracę do nowej podstawy programowej, statut również wymaga przeglądu.
W 2026 r. szczególnego znaczenia nabiera dostosowanie zapisów dotyczących celów i zadań przedszkola do nowej podstawy programowej wychowania przedszkolnego określonej rozporządzeniem Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r.[2]
• zmiana przepisów prawa oświatowego;
• zmiana organizacji pracy przedszkola lub zespołu;
• wprowadzenie nowych procedur bezpieczeństwa;
• potrzeba uporządkowania zapisów dotyczących pomocy psychologiczno-pedagogicznej;
• nieaktualne podstawy prawne, błędna numeracja lub niejasne sformułowania w dokumencie.
3. Od czego nauczyciel powinien zacząć pracę nad statutem
Pracy nad statutem nie należy rozpoczynać od pisania nowych paragrafów. Pierwszym krokiem powinno być zebranie materiałów, które pozwolą ocenić, co trzeba zmienić i dlaczego. Nauczyciel powinien przygotować aktualny statut, wcześniejsze uchwały zmieniające statut, regulaminy obowiązujące w placówce, procedury bezpieczeństwa, dokumenty dotyczące pomocy psychologiczno-pedagogicznej, arkusz organizacji oraz aktualne akty prawne.
Następnie warto przeczytać cały dokument i zaznaczyć fragmenty wymagające poprawy. Najlepiej prowadzić notatki w tabeli roboczej, w której oddziela się problem od propozycji zmiany. Taki sposób pracy ułatwia później rozmowę z dyrektorem i radą pedagogiczną.
Przykładowa tabela robocza
Część statutu Problem Propozycja zmiany Podstawa prawna
Cele i zadania Zapisy zbyt ogólne, brak odniesienia do aktualnej podstawy programowej Doprecyzować cele wychowania przedszkolnego i zadania placówki Rozporządzenie ME z 11 marca 2026 r.
Opieka nad dziećmi Brak jasnych zasad odbierania dziecka przez osoby upoważnione Dodać zapis o pisemnym upoważnieniu i bezpieczeństwie dziecka Prawo oświatowe oraz procedury placówki
Pomoc psychologiczno-pedagogiczna Nieaktualne nazewnictwo i powtórzenia Ujednolicić zapisy z aktualnym rozporządzeniem Dz.U. 2023 poz. 1798
4. Analiza obowiązujących przepisów prawa
Nauczyciel nie musi być prawnikiem, ale powinien wiedzieć, gdzie sprawdzić aktualne akty prawne. Najbezpieczniej korzystać ze źródeł urzędowych, takich jak Internetowy System Aktów Prawnych Sejmu RP, Dziennik Ustaw oraz komunikaty Ministerstwa Edukacji. W przypadku statutu przedszkola szczególnie ważne są przepisy Prawa oświatowego, rozporządzenie dotyczące organizacji publicznych przedszkoli, rozporządzenie w sprawie podstawy programowej oraz rozporządzenie w sprawie pomocy psychologiczno-pedagogicznej.[3]
W statucie nie należy przepisywać całych fragmentów ustaw. Dokument wewnętrzny powinien wskazywać, jak dana placówka organizuje swoją pracę. Przepis prawa jest punktem odniesienia, natomiast statut powinien zawierać rozwiązania praktyczne, dostosowane do warunków przedszkola.
• Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1043.
• Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego, Dz.U. 2026 poz. 378.
• Rozporządzenie MEN w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli, tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 2736.
• Rozporządzenie MEN w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej, tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 1798.
5. Diagnoza obecnego statutu przedszkola
Diagnoza polega na uważnym sprawdzeniu, które części statutu są aktualne, które wymagają zmiany, a które należy usunąć. Nauczyciel powinien zwrócić uwagę zarówno na zgodność z prawem, jak i na praktyczną przydatność dokumentu. Czasami statut jest formalnie obszerny, ale nie pomaga w codziennym działaniu, ponieważ zawiera zapisy ogólnikowe, powtarzające przepisy albo niejasne dla rodziców.
Szczególnej kontroli wymagają podstawy prawne, numeracja paragrafów, zapisy dotyczące praw dziecka, obowiązków rodziców, odbierania dzieci, bezpieczeństwa, pomocy psychologiczno-pedagogicznej i kompetencji organów przedszkola. Należy też sprawdzić, czy statut nie zawiera sformułowań nadmiernie restrykcyjnych, np. nakładających na rodziców obowiązki niewynikające z prawa.
6. Powołanie zespołu do spraw aktualizacji statutu
Aktualizacja statutu nie powinna być zadaniem jednej osoby. Najlepiej, gdy dyrektor powołuje zespół, który analizuje dokument i przygotowuje projekt zmian. W skład zespołu mogą wejść nauczyciele wychowania przedszkolnego, specjaliści, nauczyciel współorganizujący kształcenie, pedagog specjalny, psycholog, logopeda oraz przedstawiciel rady pedagogicznej.
Zespół powinien ustalić harmonogram pracy, podział zadań i sposób dokumentowania ustaleń. Jedna osoba może odpowiadać za analizę podstaw prawnych, druga za rozdział dotyczący organizacji pracy, a kolejna za współpracę z rodzicami lub pomoc psychologiczno-pedagogiczną. Dzięki temu praca jest bardziej uporządkowana i mniej podatna na błędy.
7. Plan pracy krok po kroku
Krok 1. Zebranie dokumentów
Należy zgromadzić aktualny statut, uchwały zmieniające, regulaminy, procedury, arkusz organizacji i akty prawne.
Krok 2. Analiza podstaw prawnych
Zespół ustala, które przepisy mają wpływ na statut i które części dokumentu trzeba z nimi porównać.
Krok 3. Czytanie statutu rozdział po rozdziale
Nie należy poprawiać dokumentu przypadkowo. Najlepiej pracować po kolei: postanowienia ogólne, cele i zadania, opieka, organy, organizacja pracy, rodzice, nauczyciele, rekrutacja i postanowienia końcowe.
Krok 4. Oznaczanie zmian
Zmiany warto zaznaczać kolorem, podkreśleniem albo komentarzami. Należy zachować wersję pierwotną dokumentu.
Krok 5. Przygotowanie projektu
Projekt powinien zawierać konkretne brzmienie nowych zapisów, a nie tylko ogólne hasła typu „poprawić rozdział o pomocy”.
Krok 6. Konsultacje
Projekt omawia się z dyrektorem, radą pedagogiczną i – w zakresie dotyczącym rodziców – można przedstawić go do konsultacji radzie rodziców.
Krok 7. Uchwała
Zmiany powinny zostać przyjęte zgodnie z procedurą obowiązującą w placówce.
Krok 8. Tekst jednolity
Po większych zmianach należy przygotować jednolity tekst statutu, aby dokument był czytelny i wygodny w stosowaniu.
8. Obszary statutu wymagające szczególnej uwagi
8.1. Postanowienia ogólne
W tej części należy wskazać nazwę placówki, siedzibę, organ prowadzący, organ sprawujący nadzór pedagogiczny oraz informację, czy przedszkole funkcjonuje samodzielnie, czy w zespole szkolno-przedszkolnym.
Przykład: Przedszkole jest publiczną placówką wychowania przedszkolnego działającą na podstawie ustawy Prawo oświatowe, aktów wykonawczych oraz niniejszego statutu.
8.2. Cele i zadania przedszkola
Rozdział ten powinien być zgodny z podstawą programową wychowania przedszkolnego. Nie należy jednak przepisywać całego rozporządzenia. W statucie warto opisać, w jaki sposób przedszkole wspiera rozwój dziecka w sferze fizycznej, emocjonalnej, społecznej i poznawczej.
Przykład: Przedszkole wspiera całościowy rozwój dziecka poprzez organizowanie sytuacji edukacyjnych, wychowawczych i opiekuńczych sprzyjających rozwijaniu samodzielności, sprawczości, kompetencji społecznych, emocjonalnych, poznawczych i ruchowych.
8.3. Opieka nad dziećmi i bezpieczeństwo
Ten rozdział powinien jasno określać zasady bezpieczeństwa, przyprowadzania i odbierania dzieci, sprawowania opieki podczas zajęć, spacerów, wycieczek i uroczystości. Zapisy powinny być konkretne, ponieważ to właśnie do nich najczęściej odwołują się nauczyciele i rodzice w sytuacjach praktycznych.
Przykład: Dziecko może być odebrane z przedszkola przez rodzica, opiekuna prawnego albo osobę pełnoletnią pisemnie upoważnioną przez rodzica lub opiekuna prawnego.
8.4. Organy przedszkola
Należy opisać kompetencje dyrektora, rady pedagogicznej, rady rodziców oraz zasady współdziałania organów. Ważne jest, aby nie mieszać kompetencji poszczególnych organów i nie nadawać im uprawnień, których nie przewidują przepisy.
8.5. Organizacja pracy przedszkola
W tej części należy uwzględnić godziny pracy przedszkola, organizację oddziałów, zasady prowadzenia zajęć, korzystania z posiłków, pracy w okresach zmniejszonej frekwencji oraz sposób organizowania zajęć dodatkowych, o ile są prowadzone.
8.6. Pomoc psychologiczno-pedagogiczna
Zapisy powinny wskazywać, że pomoc jest organizowana odpowiednio do rozpoznanych potrzeb dziecka, a korzystanie z niej jest dobrowolne i nieodpłatne. Statut powinien opisywać rozwiązania przyjęte w placówce, natomiast szczegółowe procedury mogą znajdować się w odrębnym dokumencie.
Przykład: Pomoc psychologiczno-pedagogiczna w przedszkolu jest organizowana w celu wspierania potencjału rozwojowego dziecka oraz stwarzania warunków do jego aktywnego i pełnego uczestnictwa w życiu przedszkola.
8.7. Współpraca z rodzicami
Ten rozdział powinien opisywać formy kontaktu z rodzicami, zebrania, konsultacje, rozmowy indywidualne, sposoby przekazywania informacji oraz zasady współdziałania w sprawach wychowawczych.
Przykład: Przedszkole współpracuje z rodzicami poprzez zebrania grupowe, konsultacje indywidualne, rozmowy bieżące, przekazywanie informacji w formie ustalonej w placówce oraz włączanie rodziców w wybrane działania wychowawcze i edukacyjne.
8.8. Prawa i obowiązki dzieci
Zapisy dotyczące dzieci powinny być formułowane z poszanowaniem godności dziecka, jego wieku i potrzeb rozwojowych. Statut powinien akcentować prawo do bezpieczeństwa, życzliwego traktowania, zabawy, odpoczynku, pomocy i ochrony przed przemocą.
Przykład: Dziecko ma prawo do życzliwego i podmiotowego traktowania, ochrony przed przemocą, poszanowania godności osobistej, odpoczynku, zabawy oraz udziału w zajęciach dostosowanych do jego możliwości rozwojowych.
9. Jak formułować zapisy statutowe
Zapisy statutowe powinny być jasne, krótkie, zgodne z prawem i możliwe do wykonania. Należy unikać języka potocznego, oceniania rodziców lub dzieci oraz zwrotów zbyt kategorycznych. Dobre zapisy powinny wskazywać sposób postępowania, ale nie powinny naruszać praw dziecka ani rodzica.
Nie należy pisać: „Rodzice są zobowiązani zawsze i bezwzględnie wykonywać wszystkie polecenia nauczyciela”. Lepsze będzie sformułowanie:
Rodzice współpracują z nauczycielami i dyrektorem w sprawach dotyczących bezpieczeństwa, wychowania, opieki i edukacji dziecka.
Nie należy pisać: „Dziecko niegrzeczne może zostać odsunięte od zabawy”. Lepsze będzie sformułowanie:
W sytuacjach trudnych wychowawczo nauczyciel podejmuje działania mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa dziecku i grupie, wyciszenie emocji oraz pomoc dziecku w powrocie do aktywności.
10. Przykłady zapisów do statutu przedszkola
Cele przedszkola
Przedszkole realizuje cele i zadania wynikające z przepisów prawa oświatowego oraz podstawy programowej wychowania przedszkolnego, wspierając wszechstronny rozwój dziecka w sferze fizycznej, emocjonalnej, społecznej i poznawczej.
Bezpieczeństwo
Przedszkole zapewnia dzieciom bezpieczne i higieniczne warunki pobytu, organizując zajęcia, zabawy, spacery i wycieczki z uwzględnieniem wieku dzieci, ich potrzeb rozwojowych oraz obowiązujących zasad bezpieczeństwa.
Odbieranie dziecka
Osoba odbierająca dziecko z przedszkola powinna być wskazana w pisemnym upoważnieniu rodzica lub opiekuna prawnego. Nauczyciel może odmówić wydania dziecka osobie, której zachowanie wskazuje, że nie jest w stanie zapewnić dziecku bezpieczeństwa.
Współpraca z rodzicami
Rodzice i nauczyciele współdziałają w sprawach wychowania, edukacji i opieki nad dzieckiem, w szczególności poprzez wymianę informacji, udział w zebraniach, konsultacjach oraz wspólne ustalanie sposobów wspierania dziecka.
Pomoc psychologiczno-pedagogiczna
Pomoc psychologiczno-pedagogiczna jest udzielana dzieciom, rodzicom i nauczycielom zgodnie z rozpoznanymi potrzebami oraz możliwościami psychofizycznymi dziecka. Korzystanie z pomocy jest dobrowolne i nieodpłatne.
Prawa dziecka
Dziecko ma prawo do bezpiecznego pobytu w przedszkolu, życzliwego traktowania, ochrony przed przemocą, poszanowania jego godności, rozwijania zainteresowań, zabawy, odpoczynku oraz pomocy odpowiedniej do jego potrzeb.
Obowiązki nauczyciela
Nauczyciel odpowiada za bezpieczeństwo powierzonych mu dzieci, planuje i prowadzi pracę wychowawczo-dydaktyczną, dokonuje obserwacji pedagogicznych, współpracuje z rodzicami oraz specjalistami w celu wspierania rozwoju dziecka.
11. Konsultacje, opiniowanie i uchwalanie zmian
Po przygotowaniu projektu zmian należy omówić go z dyrektorem oraz radą pedagogiczną. W praktyce najlepiej przedstawić dwie wersje dokumentu: jedną z zaznaczonymi zmianami oraz drugą jako czysty tekst jednolity. Ułatwia to ocenę zakresu zmian i ogranicza ryzyko pominięcia ważnych fragmentów.
Do projektu warto dołączyć krótkie uzasadnienie. Powinno ono wskazywać, że zmiany służą dostosowaniu statutu do aktualnych przepisów, uporządkowaniu organizacji pracy oraz doprecyzowaniu zasad bezpieczeństwa, współpracy z rodzicami i pomocy psychologiczno-pedagogicznej.
Przykład uzasadnienia: Zmiany w statucie mają na celu dostosowanie dokumentu do aktualnych przepisów prawa oświatowego, uporządkowanie zapisów dotyczących organizacji pracy przedszkola, doprecyzowanie zasad współpracy z rodzicami oraz ujednolicenie zapisów dotyczących bezpieczeństwa dzieci i pomocy psychologiczno-pedagogicznej.
12. Najczęstsze błędy podczas aktualizacji statutu
• kopiowanie statutu z innej placówki bez dostosowania do własnej organizacji pracy;
• wpisywanie nieaktualnych podstaw prawnych;
• przepisywanie całych fragmentów ustaw i rozporządzeń;
• tworzenie zapisów, których placówka nie realizuje w praktyce;
• brak spójnej numeracji paragrafów;
• pomijanie praw dziecka lub nadmierne rozbudowywanie obowiązków rodziców;
• brak tekstu jednolitego po wprowadzeniu większej liczby zmian;
• niespójność między statutem, procedurami i regulaminami.
Szczególnie należy uważać na zapisy pozornie porządkujące, ale zbyt daleko ingerujące w prawa rodziców lub dzieci. Statut powinien być dokumentem praktycznym, a nie narzędziem nakładania obowiązków wykraczających poza przepisy prawa.
13. Dokumentowanie pracy nad statutem
Każdy etap pracy warto dokumentować. Pozwala to wykazać, że zmiany zostały przygotowane w sposób przemyślany, zespołowy i zgodny z procedurą. Dokumentacja nie musi być nadmiernie rozbudowana, ale powinna pozwalać odtworzyć przebieg pracy.
• protokół lub notatkę ze spotkania zespołu;
• listę obecności;
• harmonogram pracy;
• tabelę proponowanych zmian;
• projekt uchwały;
• tekst statutu z zaznaczonymi zmianami;
• tekst jednolity statutu po zmianach;
• informację dla rodziców o przyjętych zmianach, jeżeli dotyczą organizacji ich współpracy z placówką.
Przykład notatki: W dniu ............... zespół do spraw aktualizacji statutu dokonał analizy rozdziału dotyczącego organizacji pracy przedszkola. Zaproponowano doprecyzowanie zapisów dotyczących godzin pracy placówki, zasad przyprowadzania i odbierania dzieci oraz form kontaktu z rodzicami. Ustalono, że projekt zmian zostanie przedstawiony dyrektorowi do dnia ............... .
14. Zakończenie
Aktualizacja statutu przedszkola wymaga staranności, znajomości realiów pracy placówki i umiejętności korzystania z aktualnych przepisów prawa. Nauczyciel powinien rozpocząć pracę od analizy obowiązującego dokumentu, zebrania podstaw prawnych i wskazania obszarów wymagających poprawy. Następnie należy przygotować konkretne propozycje zmian, omówić je w zespole i przedstawić do zatwierdzenia zgodnie z obowiązującą procedurą.
Najważniejsze jest to, aby statut nie był mechanicznym zbiorem przepisów, lecz praktycznym dokumentem opisującym rzeczywiste funkcjonowanie przedszkola. Powinien chronić prawa dziecka, wspierać współpracę z rodzicami, porządkować organizację pracy i ułatwiać nauczycielom codzienne działania wychowawcze, opiekuńcze i dydaktyczne.
15. Przypisy
[1] Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 1043.
[2] Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, Dz.U. 2026 poz. 378.
[3] Por. rozporządzenie MEN z dnia 28 lutego 2019 r. w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli, tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 2736, oraz rozporządzenie MEN z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie pomocy psychologiczno-pedagogicznej, tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 1798.
16. Bibliografia
1. Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 1043.
2. Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, Dz.U. 2026 poz. 378.
3. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 lutego 2019 r. w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli, tekst jednolity: Dz.U. 2023 poz. 2736.
4. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach, tekst jednolity: Dz.U. 2023 poz. 1798.
5. Ministerstwo Edukacji, komunikaty i materiały dotyczące podstaw programowych wychowania przedszkolnego i kształcenia ogólnego.
6. Ośrodek Rozwoju Edukacji, materiały informacyjne dotyczące wdrażania podstaw programowych i organizacji pracy przedszkola.