Gdzie jesteście Rudy, Alku, Zośko? - wojenne losy bohaterów "Kamieni na szaniec"

Scenariusz lekcji języka polskiego dla uczniów klasy ósmej szkoły podstawowej

Temat zajęć: Gdzie jesteście Rudy, Alku, Zośko? – wojenne losy bohaterów Kamieni na szaniec.
Czas trwania: 45 minut

Cel lekcji:
- analiza losów i postaw bohaterów Kamieni na szaniec wobec drugiej wojny światowej.
Kryteria sukcesu:
- znam pojęcie pokolenie Kolumbów;
- wymieniam zajęcia bohaterów lektury przed oraz po wybuchu II wojny światowej;
- wskazuję związek wiersza „Pocałunek” z treścią utworu Aleksandra Kamińskiego;
- omawiam środowisko, w którym wzrastali Alek, Rudy i Zośka;
- wskazuję sposoby, w jaki chłopcy dbali o swój rozwój osobisty.

Przebieg lekcji:

I Przywitanie się nauczyciela z uczniami. Sprawdzenie obecności. Podanie tematu zajęć oraz kryteriów sukcesu.

II Rozdanie wychowankom tekstu piosenki harcerskiej Gdzie jesteście Rudy, Alku, Zośko? (załącznik nr 1). Wysłuchanie pierwszej zwrotki i refrenu (nagranie wraz teledyskiem dostępne na portalu YouTube https://www.youtube.com/watch?v=S2dFim0wl5I).
1. Wskazanie adresata utworu. Próba odpowiedzi na pytania z piosenki. Rozmowa na temat zajęć bohaterów przed wybuchem drugiej wojny światowej oraz ich planach na przyszłość. Wyszukanie przez uczniów odpowiednich cytatów w lekturze.
2. Obejrzenie prezentacji dotyczącej pokolenia Kolumbów (prezentacja wykonana przez chętnych uczniów na prośbę nauczyciela) albo wysłuchanie wykładu nauczyciela.
3. Sporządzenie mapy myśli, zawierającej najważniejsze informacje na temat pokolenia Kolumbów. Wypisanie na trzech gałęziach przedstawicieli, pochodzenia nazwy oraz informacji o wspólnym doświadczeniu pokoleniowym.

III Wysłuchanie drugiej zwrotki piosenki.
1. Przypomnienie przez uczniów zajęć Alka, Rudego i Zośki w trakcie wojny (zajęcia zarobkowe – wytwórnia marmolady, korepetycje itp.; sabotaż i dywersja; samokształcenie).
2. Przeczytanie wiersza Krzysztofa Kamila Baczyńskiego Pocałunek (załącznik nr 2). Rozmowa na temat wyboru, jakiego dokonali bohaterowie książki.
Zadanie dodatkowe: wysłuchanie piosenki Zbigniewa Hołdysa Pocałunek.

IV Wysłuchanie trzeciej zwrotki piosenki harcerskiej.
1. Wskazanie adresata tego fragmentu utworu.
2. Omówienie planów Alka, Rudego i Zośki dotyczących przyszłości Polski. Przytoczenie cytatów z książki.
3. Rozmowa na temat pamięci o bohaterach z tamtych czasów. Skomentowanie przez uczniów demotywatora z ilustracją wojenną (załącznik nr 3).

V Wysłuchanie całej piosenki. Próba odpowiedzi na pytanie zawarte w tytule utworu.

VI Podsumowanie postawy bohaterów lektury, uzupełnianie od dołu schematu (załącznik nr 4). Wyjaśnienie symboliki maku, nawiązanie do bitwy pod Monte Cassino.
1.Dorysowanie przez uczniów korzeni kwiatu. Odpowiedź na pytania: „Co ich ukształtowało? Jakie środowiska miały wpływ na ich charakter?”
2. Określenie, w jaki sposób bohaterowie książki dbali o swój rozwój. Zwrócenie szczególnej uwagi na słowa: „Nie wolno spatałaszyć szans, które dostaliśmy do rąk”; „O poziomie sportowca nie decyduje nawet najlepsze boisko ani najbardziej wygodny ubiór, ani skrupulatne przestrzeganie trybu życia sportowego – o poziomie sportowca decyduje co innego: jego istotne uzdolnienia sportowe i jego praca nad sobą”.
3. Wpisanie odpowiedzi na pytania: „Jakie wartości wybrali? Za co zginęli? Jak wyglądała ich śmierć?”

VII Podsumowanie lekcji:
Uczniowie wypisują w zeszytach pięć słów kluczy, które były ważne na dzisiejszej lekcji. Uzasadniają ustnie swój wybór.

Proponowana praca domowa: Napisz zaproszenie na spektakl upamiętniający Alka, Rudego i Zośkę. Zachęć do obejrzenia przedstawienia, używając co najmniej dwóch argumentów.

Bibliografia:
Baczyński Krzysztof Kamil, Pocałunek, dostępny w Internecie: http://www.baczynski.art.pl/wiersze/307-W.html [dostęp: 28 września 2019].
Kamiński Aleksander, Kamienie na szaniec, Warszawa 1999.

Załącznik nr 1

1. O czym marzyłeś druhu młody depcząc stopami granie Tatr?
Jakie marzenia i przygody wyśpiewał Ci tatrzański wiatr?
Jak piłeś radość kroplą rosy, jak ogarniałeś sercem świat?
Jak na przyszłe swoje losy rzuciłeś czynu trwały ślad?

Ref.: Gdzie jesteście,
Rudy, Alku, Zośko?
Gdzie jesteście?
Gdzie Twe dzieci, Polsko?

2. O czym marzyłeś druhu młody, gdy z nagła pękł Twój marzeń świat?
Jakie tęsknoty w chwili trwogi rozwiał okrutny dziejów wiatr?
Jak wybierałeś w toni wojny i jak uciekłeś od swych snów?
Jak stało się że tak spokojny odszedłeś aby wrócić znów ?

Ref.: Gdzie jesteście,
Rudy, Alku, Zośko?
Gdzie jesteście?
Na Twych szańcach, Polsko!

3. O czym dziś myślisz druhu młody stojąc gdzie krzyży białych ślad?
O czym dziś myślisz i co chciałbyś zachować w sercu z tamtych lat?
Jak to się dzieje, że pamiętasz, jak to się dzieje, że ich znasz?
A może Tobie o nich śpiewa odwieczne pieśni echo Tatr?

Ref: Gdzie jesteście,
Rudy, Alku, Zośko?
Gdzie jesteście?
Zawsze z Tobą,
Polsko.

Załącznik nr 2

Krzysztof Kamil Baczyński
Pocałunek
Dniem czy nocą idziemy wytrwali,
w bitwach ogień hartuje nam pierś,
myśmy dawno już drogę wybrali,
jeśli nawet powiedzie - przez śmierć.
Więc naprzód, niech broń rozdziera,
niech kula szyje jak nić,
trzeba nam teraz umierać,
by Polska umiała znów żyć.
Bo czy las nam zahuczy jak morze,
czy w bruk miasta uderza nasz krok,
W nasłuch sercach trzepocze się orzeł,
każdy pancerz przepali nasz wzrok.

Załącznik nr 4 (obok zdjęcie maku)

Jakie wartości wybrali? Za co zginęli?
Jak wyglądała ich śmierć?

Jak dbali o swój rozwój?

Co ich ukształtowało?
Jakie środowiska miały wpływ na ich charakter?