Planowanie pracy wychowawczo-dydaktycznej w przedszkolu

Planując pracę wychowawczo – dydaktyczną w przedszkolu należy korzystać z zasadniczego dokumentu, jakim jest podstawa programowa wychowania przedszkolnego dla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego. „Podstawa programowa wychowania przedszkolnego opisuje proces wspomagania rozwoju i edukacji dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym.” (Załącznik do Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego dla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego (rozporządzenie zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw z dnia 15 stycznia 2009 r., Nr 4, poz. 17), s. 1.)Przedszkola pełnią funkcje opiekuńcze, wychowawcze i kształcące. Dają możliwość wspólnej zabawy i nauki w warunkach dostosowanych do ich potrzeb rozwojowych. Jednym z wielu celów wychowania przedszkolnego jest m. in. „budowanie systemu wartości, w tym wychowywanie dzieci tak, żeby lepiej orientowały się w tym, co jest dobre, a co złe.” (Tamże, s. 1.) Planując pracę wychowawczą należy wiedzieć, czym jest wychowanie. Pojęcie wychowanie nie posiada jednej definicji. R. Wroczyński twierdzi, że jest to „system oddziaływań zmierzających do określonych rezultatów wychowawczych.” (R. Wroczyński: Pedagogika społeczna. Warszawa 1976, s. 11.)Można powiedzieć, że ten system oddziaływań zmierzających do określonych rezultatów wychowawczych nauczyciel – wychowawca planuje. Planuje w sposób świadomy i zamierzony. A. Gurycka uważa wychowanie za „dynamiczny, złożony układ oddziaływań społecznych wywołujących zmiany w osobowości człowieka, tym oddziaływaniom poddanego.” (A. Gurycka: Struktura i dynamika procesu wychowawczego. Analiza psychologiczna. Warszawa 1979, s. 55.) Natomiast S. Kunowski ujmuje wychowanie jako „społecznie uznawany system działania pokoleń starszych na dorastające, celem pokierowania ich wszechstronnym rozwojem dla przygotowania według określonego ideału nowego człowieka do przyszłego życia.” (S. Kunowski: Podstawy współczesnej pedagogiki, Łódź 1981, s. 189.) Nauczyciel planuje pracę tak, aby w układzie oddziaływań wychowawczych wywołać zmiany w osobowości wychowanka. Planując pracę dydaktyczną nauczyciel uwzględnia system działania na wychowanka celem pokierowania jego wszechstronnym rozwojem.
Ważnym elementem wpływającym na prawidłowość i płynność przebiegu procesu wychowawczo – dydaktycznego jest dobre zaplanowanie pracy. Planowanie pracy wychowawczo – dydaktycznej opiera się na rocznym planie pracy, miesięcznym planie pracy, tygodniowym planie pracy. Planując pracę na okres roku należy pamiętać, aby plan pracy wychowawczo – dydaktycznej był powiązany z porami roku, świętami czy regionalnymi zwyczajami. Powinien uwzględniać ważne dla społeczności przedszkolnej wydarzenia, takie jak: Dzień Dziecka, Dzień Matki, Dzień Babci i Dziadka oraz inne uroczystości i wycieczki. Plan powinien uwzględniać wszystkie ważne obszary działalności przedszkola. Plan roczny nie może być zbyt szczegółowy i obszerny, ma stanowić punkt odniesienia do bardziej szczegółowego planowania pracy dydaktyczno – wychowawczej, czyli do planów miesięcznych. Miesięczny plan pracy jest dużą pomocą, jaką nauczyciel przedszkola może opracować sam dla siebie. Opracowując plan nauczyciel określa i analizuje temat, wyznacza cele dydaktyczne, dobiera treści programowe i sposoby ich realizacji, może także określić stosowane metody pracy oraz wybrać konkretne pomoce. Planując pracę wychowawczo – dydaktyczną należy pamiętać, aby uwzględniać wszystkie sfery rozwoju dzieci tj. poznawczą, zmysłową, fizyczną, społeczną i emocjonalną. Dobierając treści należy kierować się ich dostępnością dla dzieci w różnym wieku, zainteresowaniami dzieci, potrzebami grupy oraz uwarunkowaniami środowiskowymi. Należy również uwzględnić zasadę zintegrowania treści. Powinny one łączyć się pomiędzy sobą tematycznie, co pozwoli dzieciom zbudować spójny obraz otaczającego je świata. Czynnikiem wyjściowym do planowania pracy wychowawczo – dydaktycznej powinno być zapoznanie się z normami i specyficznymi właściwościami rozwojowymi przypadającymi na dany moment życia dziecka. Wskazane jest zdiagnozować umiejętności dzieci, aby pracę kierować na ich doskonalenie i rozwijanie nowych. Należy pamiętać, że możliwości rozwojowe wynikające z wieku dziecka, tempa rozwoju, indywidualnych cech osobowościowych i deficytów rozwojowych, takich jak wady wzroku, słuchu, motoryki czy intelektualne, determinują też pracę z dzieckiem o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Dobrze opracowany plan jest postawą dobrze prowadzonych codziennych zajęć z dziećmi. Pozwala na profesjonalne przygotowanie się do zajęć, zgromadzenie potrzebnej literatury, materiałów dydaktycznych, materiałów do prac plastycznych czy zaplanowania pracy w terenie i współpracy z rodzicami. Plan pracy ułatwia prowadzenie zapisów w dzienniku zajęć, zawiera on gotowe tematy, które wystarczy przepisać. W sytuacji, kiedy nauczyciel opracowuje bardzo szczegółowe plany miesięczne, nie ma już konieczności przygotowywania na ich podstawie planów tygodniowych czy dwutygodniowych. Tygodniowy rozkład zajęć, to przyporządkowanie do dnia tygodnia konkretnych zajęć, które będą realizowane przez nauczyciela i dzieci. Do obowiązkowych zajęć, które powinny być planowane i realizowane w grupie przedszkolnej należą, zajęcia z mowy, zajęcia plastyczne, matematyczne, ruchowe. W rozkładzie zajęć należy umieścić również zajęcia dodatkowe, o ile odbywają się cyklicznie w poszczególne dni tygodnia. Czas trwania zajęć dydaktycznych należy dostosować do możliwości rozwojowych dzieci. Stałym elementem każdego dnia są zabawy i ćwiczenia ruchowe organizowane w sali przedszkolnej jak i na powietrzu. Organizacja dnia obejmuje wszystkie działania dziecka i nauczyciela, które powinny być uwzględnione w czasie dziennego pobytu dziecka w przedszkolu, w tym:
• swobodna zabawa, którą należy uwzględniać nawet przy krótkim czasie pobytu dzieci w przedszkolu,
• zajęcia dydaktyczne, dostosowane do wieku i możliwości rozwojowych dzieci,
• dużo ruchu i pobyt na świeżym powietrzu,
• zajęcia indywidualne z dziećmi, w tym pomoc dzieciom z trudnościami,
• posiłki,
• czas na wyciszenie i odpoczynek,
• czynności porządkowe, czyli dbanie o ład i porządek,
• porządkowanie zabawek po zakończonej zabawie, porządkowanie pomocy.
Wszystkie te elementy wraz z ustalonymi godzinami przyprowadzania i odbierania dzieci, zapisuje się w harmonogramie dnia.
W planowaniu pracy wychowawczo – dydaktycznej pomocne są gotowe programy wychowania przedszkolnego.Proponowane programy zawierają szczegółowy zakres wiadomości i umiejętności, jakimi powinno dysponować dziecko kończące przedszkole, obejmują obszary wyodrębnione w obowiązującej podstawie programowej wychowania przedszkolnego. Zawarte w nich treści skierowane są do wszystkich dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym. Planowanie pracy dydaktyczno – wychowawczej jest obowiązkiem nauczyciela. Powinności dotyczące planowania pracy dydaktyczno – wychowawczej wynikają z ramowego statutu publicznego przedszkola. Tworząc plan pracy należy uwzględnić postanowienia zawarte w statucie danego przedszkola, postanowienia, które dotyczą preferowanej przez nauczycieli formy dokumentowania planowania pracy dydaktyczno – wychowawczej. Należy uwzględnić koncepcję programową, czyli program wychowania przedszkolnego – dokonując wyboru programu, jego modyfikacji lub tworząc własny, nauczyciel podejmuje decyzję także o formie dokumentowania pracy dydaktyczno – wychowawczej. Wybierając zagadnienie do realizacji nauczyciel musi odpowiedzieć sobie na pytania: jakie są potrzeby i oczekiwania dzieci z mojej grupy? Co mogę im zaproponować? W jaki sposób to zrealizuję? Kiedy to zrealizuję? Należy pamiętać, że pobyt dziecka w przedszkolu to czas jego aktywności i pracy, oparty na określonej koncepcji planu edukacji; to globalna jednostka metodyczna. Proponowane zajęcia edukacyjne obejmują zatem dzienny czas pobytu dziecka w przedszkolu, łącząc różne treści i aktywności. Temat kompleksowy to cykl zajęć zespolonych w wątek tematyczny i zorganizowanych zadaniowo. Środki dydaktyczne, czyli pomoce i literatura, to zestaw materiałów ułatwiających przygotowanie i etap wdrożenia proponowanych dzieciom aktywności. Przebieg aktywności, formy pracy, czyli proponowane działania, to faza realizacji, której istotę stanowi stosowanie środków ujętych w planie. Proponowany tryb zajęć pozwala na stosowanie różnicowych form pracy, jak: praca z całą grupą, zespołowa, także w parach czy indywidualna.

Bibliografia:

Gurycka A.: Struktura i dynamika procesu wychowawczego. Analiza psychologiczna. Warszawa 1979.
Kunowski S.: Podstawy współczesnej pedagogiki, Łódź 1981.
Wroczyński R.: Pedagogika społeczna. Warszawa 1976.
Załącznik do Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego dla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego (rozporządzenie zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw z dnia 15 stycznia 2009 r., Nr 4, poz. 17).