X Portal Edux.pl używa plików cookie. Korzystając z naszych stron wyrażasz zgodę na ich stosowanie zgodnie z ustawieniami swojej przeglądarki. Więcej informacji » tutaj «.

Numer publikacji: 105
Dział: Logopedia
Rozmiar tekstu: A A A

Wady wymowy- rodzaje, przyczyny, skutki i zapobieganie - referat

Mowa jest jedną z ważniejszych form aktywności człowieka. Jest ona kluczem do wiedzy i ważnym czynnikiem kształtującym osobowość (psychikę).
Mowa jest atutem w nawiązywaniu kontaktów społecznych, daje możliwość precyzyjnego porozumiewania się, stanowi narzędzie w zdobywaniu informacji, pozwala na wyrażanie sądów, uczuć i upodobań. Jej zaburzenia powodują poznawcze i społeczne konsekwencje. Istnieje też ścisła współzależność między mową a myśleniem. Niska inteligencja opóźnia rozwój mowy, a opóźniony rozwój mowy obniża poziom intelektualny. Szczególnie ważny jest okres do drugiego roku życia.
Mowa nie jest umiejętnością wrodzoną, dziecko przyswaja ją sobie od najbliższego otoczenia, a głównie od matki drogą naśladownictwa.. Wielokrotnie powtarzane przez nią nazwy przedmiotów, znajdujących się w otoczeniu dziecka, zostawiają ślady słuchowe w jego mózgu. Dziecko usłyszawszy potem daną nazwę, potrafi sobie wyobrazić przedmiot, do którego ona się odnosi, czyli potrafi zrozumieć znaczenie wyrazu, a z czasem potrafi również nazwać przedmiot. Największe znaczenie w procesie przyswajania mowy ma słuch. Dziecko uczy się stopniowo koordynować ruchy różnych grup mięśniowych narządów mownych.
Proces rozwoju mowy przebiega pewnymi etapami i trwa kilka lat. Czas pojawienia się tych etapów jest stały, a dopuszczalne są przesunięcia nie większe niż pół roku.
Są to następujące okresy [L. Kaczmarek 1988] :
okres melodii (do 1. roku życia); stadium przedjęzykowe, tj.
a) głużenie (2-3 m.ż.)-nieświadome ćwiczenia narządów artykulacyjnych: samogłoski, spółgłoski, ich połączenia; głużą też dzieci niesłyszące;
b) gaworzenie(5-7 m.ż.)- świadome powtarzani dźwięków mowy własnej i otoczenia; gaworzą tylko dzieci słyszące.
Osiągnięcia tego okresu to:
1.Ok.1. r.ż. pojawiają się pierwsze słowa złożone z sylab ma, ba, ta, la.
2. Roczne dziecko rozumie mowę dorosłych; mówi mało, ale bardzo dużo
rozumie.
3. Spełnia proste polecenia, zna swoje imię, pokazuje części ciała.
okres wyrazu (1-2r.ż)- opanowuje wszystkie samogłoski oprócz ę, ą i sporo spółgłosek: m, t, b, k, d , czasem ć, ś. Pod koniec tego okresu dziecko operuje kilkudziesięcioma poprawnie wymawianymi wyrazami i ogromną liczbą zastępczych, zaczyna budować zdania.
okres zdania (2-3 r.ż)- opanowuje ę, ą oraz spółgłoski p, b, m, w, f, ś, ź, ć, ń, dź, k, g, c, t, d, n, j, ł. Dwulatek opanowuje w ciągu roku ok..1000 słów; pojawiają się próby wypowiedzi 2-3 wyrazowych .
okres swoistej mowy dziecka (3-7r.ż) opanowuje najtrudniejsze głoski ok.4r.ż.-s, z, c, dz, a ok. .5 r.ż.- sz, ż, cz, dż, r oraz różnicuje je od podobnych. W wieku 3-5 lat dziecko zadaje mnóstwo pytań (ok.50 dziennie), tworzy niezwykłe opowieści (konfabuluje), wzbogaca ilościowo i jakościowo swój słownik, operuje rzeczownikami, czasownikami, przymiotnikami, przysłówkami i zaimkami.
Dzieci sześcioletnie powinny wymawiać prawidłowo wszystkie głoski i budować zdania logiczne, poprawne pod względem gramatyki i składni oraz akcentu, rytmu i melodii. Badania wykazują jednak, że co czwarte dziecko wadliwie wymawia podstawowe dźwięki mowy. Nie każde jednak odstępstwo od ogólnopolskiej normy wymawianiowej jest wadą wymowy. Do wad nie zaliczamy m.in. nieprawidłowości artykulacyjnych wynikających z nieukończonego rozwoju mowy (do 5 r.ż.), wymowy gwarowej oraz błędów wymowy (potrafimy je sami skorygować). Pięcioletnie dziecko ma prawo opuszczać (mogilalia), przestawiać (metateza) i zamieniać głoski na łatwiejsze (substytucja), ale nie może (bez względu na wiek) ich deformować, czyli zniekształcać, np. wymawiać międzyzębowo, bocznie, welarnie.
Co to jest wada wymowy?
Gdy wymowa odbiega od normy ogólnie przyjętej w danym języku, począwszy od drobnych nieprawidłowości w realizacji poszczególnych głosek, aż po ciężkie wady utrudniające kontakt z otoczeniem Odchylenia w mowie mogą dotyczyć zasobu słownictwa (leksyka), umiejętności posługiwania się formami gramatycznymi lub rozumienia ich funkcji, realizacji fonemów lub ich odbioru.
Największą grupę wad wymowy na etapie nauczania początkowego stanowią wady artykulacyjne zwane dyslalią. Jest to nieprawidłowość w wymawianiu jednej, wielu, a nawet niemal wszystkich głosek od razu. Wymowa jest wtedy niewyraźna, mało zrozumiała, aż do bełkotu.
Najogólniej dyslalia obejmuje:
- mogilalię (elizje),tj.opuszczanie dźwięków (krowa- kowa);
- paralalię (substytucje, czyli zamienianie głosek);
- dyslalię właściwą (wszelkie zniekształcenia głosek).
Ze względu na nazwę głosek nieprawidłowo artykułowanych dyslalię dzieli się na:
- sygmatyzm tj. seplenienie (sz, ż, cz, dż jako s, z, c, dz);
- mowa bezdźwięczna (woda-fota, żaba-szapa);
- rotacyzm, tj. reranie (wadliwa wymowa r );
- kappacyzm (wadliwa wymowa k);
- gammacyzm (wadliwa wymowa g);
- rynolalia, tj.nosowanie (nosowa wymowa głosek ustnych lub odwrotnie).
Drugim co do częstotliwości występowania u dzieci rodzajem zaburzenia mowy jest jąkanie. Najogólniej mówiąc polega ono na zaburzeniu koordynacji narządów: oddechowego, artykulacyjnego i fonacyjnego. Obserwuje się wzmożone napięcie mięśni związanych z mową, np. wiązadła głosowe zaciskają się, zachodzą na siebie, głos wydobywa się z trudem..
Co wywołuje wady wymowy?
Przyczyną wad wymowy są najczęściej nieprawidłowości w budowie
i funkcjonowaniu narządów artykulacyjnych lub zaburzenia słuchu fonematycznego. Można je podzielić na wewnątrzpochodne (tkwiące w dziecku)
i zewnątrzpochodne (środowiskowe).
Do czynników wewnątrzpochodnych zaliczamy:
- niską sprawność ruchową narządów artykulacyjnych (języka, warg, podniebienia miękkiego);
- wady zgryzu i anomalie zębowe (wymowa międzyzębowa);
- upośledzenie słuchu fizjologicznego (zaburzenia artykulacji, melodii, intonacji, elizje);
- nieprawidłową budowę aparatu mowy (rozszczep podniebienia, warg, zbyt duży lub mały język, skrócone wędzidełko);
- przerost trzeciego migdałka (nosowanie, wymowa międzyzębowa);
- dysfunkcję słuchu fonematycznego (odpowiadającego za procesy analizy i
syntezy słuchowej).
Do czynników zewnątrzpochodnych (tkwiących w rodzinie) należą:
- mówienie do dziecka językiem nianiek (spieszczanie);
- nadmierny rygoryzm lub liberalizm co do mowy dziecka;
- ograniczone kontakty z matką do 2. r.ż.;
- zaniedbania zdrowotne matki w ciąży (niedożywienie, używki);
- niewłaściwa atmosfera rodzinna;
- nieprawidłowe wzorce wymowy w domu;
- brak okazji do rozwijania mowy (rozmowy, czytanie książek, oglądanie ilustracji, gry językowe).
Jakie skutki powodują wady wymowy?
1. W znacznym stopniu utrudniają osiąganie sukcesów w szkole.
2. Kłopoty w nauce czytania i pisania (agramatyzmy, nieprawidłowa budowa
zdań, uporczywe literowanie, kłopoty z łączeniem liter i głosek w wyrazy, z przejściem od głoskowania do czytania sylabami i wyrazami, opuszczanie, przestawianie lub dodawanie różnych głosek i sylab, zamienianie wyrazów o podobnym brzmieniu; w pisaniu kłopoty z posługiwaniem się dwuznakami, spógłoskami miękkimi, dźwięcznymi i bezdźwięcznymi, końcówkami fonetycznymi –ą -om, inne).
3. Zaburzenia osobowości (poczucie niższej wartości, osamotnienia, stany lękowe np. logofobię- lęk przed wypowiadaniem się, nerwowość, unikanie kontaktów z gośćmi, rówieśnikami).
4. Osłabiają wydolność umysłową dziecka i wpływają ujemnie na jego stosunek
do nauki, szkoły i kolegów.
Logopedia jest nauką o kształtowaniu prawidłowej mowy, usuwaniu wad mowy
oraz nauczaniu mowy (mówienia i rozumienia) w przypadku jej braku lub utraty, usuwa też trudności w czytaniu i pisaniu.

WSKAZÓWKI DLA RODZICÓW
Jak zapobiegać nieprawidłowościom w rozwoju mowy?
1. Zapoznać się z prawidłowościami rozwoju mowy dziecka.
2. Śledzić uważnie proces rozwoju mowy swojego dziecka, czy nie pojawiają się niepokojące objawy, np.
-nieprawidłowość w budowie narządów mowy,
-brak gaworzenia we właściwym czasie,
-brak mowy u 3-letniego dziecka.
3. Zatroszczyć się o prawidłowy rozwój mowy dziecka już we wczesnym dzieciństwie, a także w okresie prenatalnym .
4. Dbać o właściwą opiekę medyczną, racjonalne odżywianie, pozytywne postawy wychowawcze w domu i w szkole, życzliwe postawy międzyludzkie.
5. Od urodzenia mówić do dziecka językiem dorosłych, a spieszczeń używać tylko w zabawach.
6. Nie wymagać od dziecka posługiwania się mową dorosłych, ale też nie naśladować jego języka. Utrudnia to dziecku naukę mowy.
7. Nie przestawiać dziecka leworęcznego na rękę prawą bez konsultacji z
psychologiem.
8. Zapobiegać chorobom uszu, przewlekłym stanom kataralnym i wadom
zgryzu (karmić butelką do 1.roku życia ! smoczki- też! )
9. Starać się słuchać, co dziecko do nas mówi, ponieważ chętnie słuchane-chętnie mówi.
10. Zachęcać dziecko do mówienia, nawet jeśli ma zaburzoną mowę.
Literatura:
1.Życie Szkoły nr1/2002 s.22-25,,Nieprawidłowości rozwoju mowy’’
2.Życie Szkoły nr10/2004 s.31-35,,Dlaczego dziecko źle mówi’’
3.,,Logopedia’’ I. Styczek
4.,,Vademecum logopedyczne’’ K. Błachnio
5. ,,Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola’’ G. Demel

O nas | Reklama | Kontakt
Redakcja serwisu nie ponosi odpowiedzialności za treść publikacji, ogłoszeń oraz reklam.
Copyright © 2002-2014 Bartosz Musznicki, Elżbieta Musznicka.
Wszystkie prawa zastrzeżone. | Polityka prywatności | XHTML | CSS |
Prawa autorskie do publikacji posiadają autorzy tekstów.