Organizacje obywatelskie - konspekt lekcji WOS w kl. 8

Temat zajęć: Organizacje obywatelskie.
Czas: 45 min.

I. Cele lekcji:
Cele ogólne:
- wyjaśnienie, na czym polega swoboda zrzeszania się,
- przedstawienie celów i form działań organizacji pozarządowych,
- wyjaśnienie idei wolontariatu i przedstawienie formy działalności wolontariuszy,
- kształtowanie umiejętności pracy z tekstem źródłowym, ustawami,
- rozwijanie umiejętności podawania przykładów organizacji młodzieżowych działających w Polsce,
- wymienianie przykładów działań podejmowanych przez związki zawodowe,
- motywowanie do podjęcie działania.

Cele operacyjne lekcji - Uczeń:
- potrafi wyjaśnić podstawowe pojęcia: społeczeństwo obywatelskie, stowarzyszenie, fundacja, wolontariat, wolontariusz, związki zawodowe, organizacja pozarządowa (NGO, trzeci sektor, organizacja pożytku publicznego, non-profit),
- wyjaśnia, na czym polega swoboda zrzeszania się,
- wymienia główne dziedziny aktywności organizacji pozarządowych w Polsce,
- wyjaśnia, na czym polega wolontariat i omawia jego rodzaje,
- podaje przykłady stowarzyszeń i fundacji (oraz osób publicznych z nimi związanych),
- potrafi wyjaśnić znaczenie organizacji pozarządowych, które funkcjonują w naszym kraju,

II. Forma zajęć i metoda kształcenia: pogadanka z elementami wykładu, dyskusja, burza mózgów, zajęcia praktyczne – praca indywidualna i w grupach z tekstem, uzupełnianie mapy myśli- notatki z lekcji.
TYP LEKCJI: wprowadzająca nowy materiał.

III. Środki i pomoce dydaktyczne: podręcznik, książki, tablica multimedialna, komputer, pomoce przygotowane przez nauczyciela (notatka z lekcji, karty pracy i materiały z poleceniami dla poszczególnych grup), prezentacja przygotowana przez nauczyciela, filmiki.

IV. Przebieg lekcji:
Część wstępna:
1. Sprawdzenie obecności. Podanie i zapisanie tematu lekcji.
2. Wprowadzenie: czym będziemy się zajmować – co to jest tzw. trzeci sektor? Co to są organizacje pozarządowe, jakie mają zadania i jak je realizują?

Część właściwa lekcji:
1. Krótka pogadanka z elementami wykładu: wprowadzenie w tematykę lekcji; historia powstania pierwszych organizacji pozarządowych.
2. Podział klasy na pięć grup. Rozdanie karteczek z zadaniami oraz pomocy do ich wykonania (ZAŁĄCZNIK NR 1).
3. Rozdanie notatki z lekcji (przygotowanej przez nauczyciela). Przedstawienie wyników pracy w grupach i bieżące ich uzupełnianie przez uczniów (ZAŁĄCZNIK NR 2).
4. Prezentacja przygotowana przez nauczyciela dotycząca wolontariatu. Wyjaśnienie podstawowych terminów, omówienie roli oraz podziału wolontariatu.
5. Podsumowanie omawianego tematu przez nauczyciela – puszczenie krótkiego filmiku: https://www.youtube.com/watch?v=biQfMLeYIjM.

Część końcowa lekcji:
1. Zadanie pracy domowej: obejrzenie filmiku (zadanie z linkiem przesłane przez Mobidziennik): https://www.youtube.com/watch?v=RPL4EM__r2A.
2. Podziękowanie i pożegnanie uczniów.

V. Bibliografia:
1. Janicka I., Janicki A., Kucia-Maćkowska A., Maćkowski T.: Dziś i jutro. Podręcznik do wiedzy o społeczeństwie dla szkoły podstawowej. Wydawnictwo Nowa Era, Warszawa 2024.
2. Leś E.: Od filantropii do pomocniczości. Studium porównawcze rozwoju działalności organizacji społecznych. Dom Wydawniczy ELIPSA, Warszawa 2000.
3. Radwan-Praglowski J., Frysztacki K.: Społeczne dzieje pomocy człowiekowi: od filantropii greckiej do pracy socjalnej. Biblioteka Pracownika Socjalnego, Wydawca „Śląsk”, Katowice 1998.
4. Załuska M., Boczoń J. (red.): Organizacje pozarządowe w społeczeństwie obywatelskim. Biblioteka Pracownika Socjalnego, Wydawnictwo „Śląsk”, Katowice 1998.
5. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku.
6. Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z dnia 24 kwietnia 2003 roku (Dz. U. 2003, Nr 96, poz. 873).
7. Ustawa z dnia 23 maja 1991 roku o związkach zawodowych (Dz. U. 1991 Nr 55 poz. 234).

VI. Załączniki: karty pracy z poleceniami dla grup, notatka z lekcji.

ZAŁĄCZNIK NR 1
I. Na podstawie tekstu:
- wyjaśnij, co to jest organizacja pozarządowa?
- jak inaczej organizacje pozarządowe są nazywane?
- wymień podstawowe formy prowadzenia działalności społecznej.

Organizacja pozarządowa (z j. ang. non-governmental organization, czyli w skrócie NGO), to organizacja obywatelska - założona przez obywateli, działających z własnej inicjatywy na rzecz wybranego interesu publicznego, niezależna od administracji, czyli rządu.
Organizacje pozarządowe bywają nazywane trzecim sektorem, w nawiązaniu do podziału dzielącego aktywność społeczno-gospodarczą nowoczesnych państw demokratycznych na trzy sektory. Organizacje pozarządowe są prywatne i powstają z inicjatywy swoich założycieli, działają nie dla zysku, a w interesie publicznym, nie prywatnym.
Dlatego organizacje te nazywa się czasami organizacjami non-profit. Określa się jako wolontarystyczne, ponieważ ich działalność jest w znacznym stopniu oparta na działaniu ochotników, czyli wolontariacie.
Inna nazwa stosowana wobec tych organizacji to organizacje społeczne lub organizacje użyteczności publicznej. Te sformułowania podkreślają, że aktywność tych organizacji jest najwyraźniejsza w dziedzinie ochrony zdrowia, szeroko rozumianej pomocy społecznej, akcji charytatywnych i edukacji, czyli krótko mówiąc w działaniu dla dobra publicznego.

W Polsce podstawowymi formami prawnymi prowadzenia działalności społecznej są stowarzyszenia i fundacje.

II. Na podstawie otrzymanych materiałów:
- wymień, które akty prawne regulują działalność organizacji pozarządowych w Polsce?
- co oznacza OPP?
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej – wolność zrzeszania się....
Definicja ustawowa organizacji pozarządowej jest zawarta w Ustawie z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dziennik Ustaw nr 96 z dnia 29 maja 2003 roku, pozycja 873). Art. 3 ust. 2 Ustawy: Organizacjami pozarządowymi są....

1 stycznia 2004 r. przepisami ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie wprowadzono w Polsce termin organizacja pożytku publicznego (OPP).
Status OPP może uzyskać organizacja pozarządowa (z wyjątkiem partii politycznych, związków zawodowych, organizacji pracodawców oraz samorządów zawodowych), prowadząca działalność
w obszarach tzw. pożytku publicznego, które zostały określone Ustawą o działalności pożytku publicznego i wolontariacie.
Organizacja musi spełniać dodatkowe kryteria dotyczące m.in. jawności działania, kontroli w organizacji. Posiadanie przez organizację statusu OPP nakłada na nią obowiązki sprawozdawczości, aby wszyscy zainteresowani mogli uzyskać informacje, na co wydane zostały pieniądze przekazywane przez darczyńców. Status ten umożliwia przekazanie na rzecz organizacji pożytku publicznego 1,5% podatku dochodowego przez osoby fizyczne (wsparcie działalności ze strony państwa).

III. Na podstawie poniższego tekstu oraz informacji zawartych w podręczniku:
- Wyjaśnij, co to są organizacje młodzieżowe? Wymień przykłady tych organizacji.
- Wyjaśnij czym zajmują się związki zawodowe? Podaj przykłady.
- dokończ zdanie: Organizacje zrzeszające pracowników, powołane do ich reprezentowania oraz obrony ich praw, a także interesów ekonomicznych i socjalnych to ....

W suwerennej Polsce organizacje pozarządowe zajęły się również działalnością edukacyjną wśród młodzieży, tworząc niepubliczne szkoły lub fundacje wspomagające szkoły państwowe.
Wśród dzieci i młodzieży działają organizacje pozarządowe nawiązujące bezpośrednio do tradycji skautingu: Związek Harcerstwa Polskiego (ZHP), Związek Harcerstwa Rzeczpospolitej (ZHR).
Powstały fundusze stypendialne i programy pomocy skierowane do uzdolnionych, ale niezamożnych uczniów oraz tych, którzy chcą kontynuować naukę za granicą (Fundacja Nauki Polskiej, Polska Fundacja Upowszechniania Nauki).
Na polskich uczelniach działają organizacje studenckie: Niezależne Zrzeszenie Studentów i Zrzeszenie Studentów Polskich, swoje przedstawicielstwa mają też studenckie organizacje o charakterze międzynarodowym.

USTAWA z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. 1991 Nr 55 poz. 234)
Rozdział 1
Art. 1. 1. Związek zawodowy jest dobrowolną i samorządną organizacją ludzi pracy, powołaną do reprezentowania i obrony ich praw, interesów zawodowych i socjalnych.
2. Związek zawodowy jest niezależny w swojej działalności statutowej od pracodawców, administracji państwowej i samorządu terytorialnego oraz od innych organizacji.

IV. Na podstawie informacji zawartych w podręczniku:
- wyjaśnij, czym różni się stowarzyszenie od fundacji?
- dopasuj spośród podanych cech te, które charakteryzują (wpisz litery):
A) fundacje: ........................................
B) stowarzyszenie: ........................................
A. instytucję tę może założyć jedna osoba
B. realizuje wyznaczone przez swoich członków liczne i trwałe cele
C. do założenia tej organizacji potrzeba co najmniej 15 osób
D. istnieje dzięki środkom materialnym fundatora
E. realizuje określony przez założyciela cel społeczny, czasem tylko jednorazowy
F. potrzebne środki materialne gromadzi dopiero po rozpoczęciu swojej działalności

V. Na podstawie otrzymanych książek znajdź (korzystając dostępnych źródeł i Internetu),
z którymi organizacjami pozarządowymi związane są dane osoby: Ewa Błaszczyk, Janina Ochojska, Anna Dymna, Jerzy Owsiak, Jan Mel, ks. Jan Kaczkowski, Łukasz i Paweł Golec, Marek Kotański, Szymon Hołownia.