Czas wolny w internacie - duża przestrzeń do zagospodarowania

Internat spełnia dwie podstawowe funkcje: społeczną oraz wychowawczo – opiekuńczą. Społeczna funkcja internatu polega najogólniej na stwarzaniu równego startu życiowego młodzieży, niezależnie od miejsca jej zamieszkania i warunków rodzinnych oraz środowiskowych, a w pewnym zakresie – także osobistych warunków zdrowotnych
i rozwojowych. Funkcja opiekuńczo – wychowawcza wiąże się z zaspakajaniem, rozbudzaniem i wspieraniem potrzeb życiowych wychowanków, oraz kierowaniem procesem wychowania rozumianym jako system działań zmierzających do osiągnięcia określonych rezultatów wychowawczych (Z. Węgierski” internat jako środowisko wychowawcze” Warszawa 1979).
Internat jako placówka opieki całkowitej, zobowiązany jest do zapewnienia najlepszych warunków do wszechstronnego rozwoju wychowanka, a także w razie potrzeby kompensowania braków wynikających z deficytów, odpowiednich wpływów wychowawczych w rodzinie. Do głównych i najważniejszych zadań w funkcjonowaniu internatu należą, troska o stan zdrowia i rozwój fizyczny i psychiczny wychowanków, zapewnienie bezpieczeństwa osobistego, odpowiednich warunków do rozwoju intelektualnego oraz higienicznych warunków pobytu w placówce, a także odpowiednie wykorzystanie czasu wolnego przez młodzież.
W internacie czas wolny nie oznacza bezczynności lub zupełnego braku jakichkolwiek działań. Za czas wolny wychowanka należy uważać taki czas, który pozostaje mu po wypełnieniu obowiązków szkolnych i domowych, w którym może on wykonywać czynności według swojego upodobania, związane z wypoczynkiem, rozrywką i zaspakajaniem własnych zainteresowań ( R. Wroczyński, T. Pilch” Metodologia Pedagogiki społecznej” Warszawa 1974). Wolny czas dziecka obejmuje także dobrowolnie przyjęte obowiązki społeczne (np. spełnianie jakiś funkcji w organizacji harcerskiej, samorządzie szkolnym, świetlicy, domu kultury itp.) Czas wolny dzieci to czas, który może być przeznaczony na jego odpoczynek, rozrywkę i zaspokojenie osobistych zainteresowań."( A. Kamiński: Funkcje pedagogiki społecznej, PWN, Warszawa 1982)..
Przyzwyczajenia związane ze spożytkowaniem czasu wolnego kształtują się pod wpływem domu rodzinnego, szkoły, środków masowego przekazu, lecz także wielu bodźców nie planowanych, a nieraz bardzo silnie oddziałujących na wyobraźnię i grunty zainteresowania młodzieży. Młody człowiek musi więc nauczyć się umiejętnego spożytkowania go zarówno na wypoczynek, kulturę i rozrywkę. Realizacja tych niełatwych zadań przypada w udziale rodzinie, szkole i placówkom wychowania pozaszkolnego oraz wszystkim instytucjom upowszechniania oświaty i kultury masowej.
Do prawidłowego funkcjonowania wychowania pozalekcyjnego i pozaszkolnego
w danym środowisku społecznym niezbędne są: odpowiednie warunki lokalowe, baza materialna- wyposażenie w środki dydaktyczne, obsada kadrowa, właściwe powiązanie placówek z działalnością programową i wychowawczą. Internat zapewnia wszystkie te składniki, internaty posiadają odpowiednią bazę lokalową, min. świetlicę z telewizorem, gdzie młodzież lubi spędzać czas razem przy oglądaniu telewizji, wspólnych grach
i rozmowach. Młodzież ma również możliwość uczestniczenia w zajęciach sportowych w
odpowiednio przygotowanych do tego salach.
Zachowania w czasie wolnym należą do sfery relatywnie swobodnego wyboru jednostki. Dlatego wychowywać w czasie wolnym to znaczy udzielać młodzieży pomocy
w dokonywaniu wyborów według najlepszych kryteriów. Formy i sposoby spędzania czasu wolnego przez młodzież mają być tak dobrane, by optymalnie rozwijały jednostkę. Nie wystarczy bowiem zagospodarowanie czasu wolnego i wyeliminowanie nudy, trzeba także rozwijać aktywność i twórczą postawę. Dlatego też kadra wychowawcza internatu promuje aktywne spędzanie czasu wolnego i rozwijanie indywidualnych zainteresowań wychowanków, niektórzy z podopiecznych grają na instrumentach muzycznych, śpiewają w zespołach, starają się również rozwijać talenty plastyczne. Wychowawcy często prowadzą kółka plastyczne i inne według zainteresowań mieszkańców internatu. Wychowankowie, którzy są miłośnikami sportu mogą uczęszczać na siłownię, tenis stołowy i piłkę siatkową pod opieką wychowawcy lub inne oferowane sporty.
Organizatorzy czasu wolnego mają dwa zadania:
po pierwsze stwarzanie możliwości wypoczynku rozrywki i rozwoju. W internacie młodzież oprócz uczęszczania do szkoły, wypełnia wiele obowiązków wynikających z zasad pobytu
w internacie, mianowicie dyżury, gdzie pomagają w sprzątaniu internatu i zadbaniu o jego estetyczny wygląd. Dyżury porządkowe, podczas których porządkują budynek i teren internatu, by wszystkim wychowankom mieszkało się przyjemnie i które rozwijają umiejętności społeczne, mogące przydać się w dorosłym życiu wychowanków. Priorytetem
w tych placówkach jest czas na naukę własną, podczas której to młodzież ma ścisły obowiązek przebywania w internacie, jest to czas na naukę, odrobienie prac domowych i rozwój intelektualny a także samokształcenie. Po wykonaniu tychże obowiązków młodzież ma czas wolny, który pożytkuje w różnoraki sposób, niektórzy uczestniczą w bezpłatnych zajęciach dodatkowych oferowanych przez internat, w niektórych są to: zajęcia z języka angielskiego i matematyki, inni wybierają sport, dużym zainteresowaniem cieszą się zajęcia na siłowni i możliwość gry w piłkę siatkową. Dziewczyny najczęściej wybierają aerobik i pilates a także naukę tańca, zajęcia te są prowadzone przez wykwalifikowaną nauczycielkę.
Wychowawcy w internacie promują spędzanie wolnego czasu w grupie, gdzie zawiązują się przyjaźnie i młodzież mieszkająca na stałe w placówce może zintegrować się
z młodzieżą dobywająca kurs miesięczny i z młodzieżą zagranicy. Najczęściej jest to spędzanie wspólnie czasu wolnego na świetlicy, gdzie młodzież podczas rozmowy lepiej się poznaje, korzystają również z gier planszowych dostępnych w internacie. Niektórzy wychowanków w trakcie czasu wolnego rozwija swoje zainteresowania poza internatem, uczęszczając np. na zajęcia muzyczne, które prowadzone są w pobliskim Domu Kultury, czy też udzielają się w pracy wolontariacie, gdzie pomagają młodszym kolegom wyrównywać braki edukacyjne. Zdobywają również nowe praktyczne umiejętności. Wychowawcy swej pracy wychowawczej, wykorzystują metody wdrażania do samorządności, tak aby młodzież mogła brać odpowiedzialność za wybrane dziedziny życia w internacie, wychowankowie udzielają się również w sekcjach prowadzonych przez wychowawców, w ramach tychże sekcji organizowane są wycieczki i rajdy piesze, a także zabawy taneczne organizowane
w internacie, grille integracyjne czy przedstawienia z okazji świat wynikających z kalendarza imprez.
Młodzież w związku z tym, ma ogromne możliwości wykorzystania swojego czasu wolnego, należy jednak czuwać nad nią by należycie wybierała i ukierunkowała swoje zainteresowania by nie dochodziło do nieprzyjemnych sytuacji związanych z nieumiejętnym wykorzystaniem czasu wolnego, toteż drugim ważnym czynnikiem jest: ukierunkowanie potrzeb i ukształtowanie nawyków właściwego spędzania czasu wolnego. Tu ogromną rolę pełnią wychowawcy, ponieważ nie każdy wychowanek został zaopatrzony w odpowiednią wiedzę na temat wykorzystania czasu wolnego w domu rodzinnym.
Podstawowe znaczenie w procesie kierowania czasem wolnym w internacie, ma jasność i przestrzeganie przez wszystkich wychowanków ogólnie przyjętych zasad postępowania tj:
- dostosowanie zajęć czasu wolnego do potrzeb, zainteresowań oraz możliwości psychofizycznych wychowanków;
- dobrowolność uczestnictwa w organizowanych zajęciach czasu wolnego;
- motywacja do podejmowania aktywności w organizowanym czasie wolnym;
- atrakcyjność organizowanych zajęć czasu wolnego;
- wszechstronna aktywizacja uczestniczących w zajęciach czasu wolnego;
- indywidualizacja pracy z wychowankami podejmującymi aktywność w czasie wolnym;
- stopniowanie trudności i etapowości w realizowaniu zadań organizowanego czasu wolnego;
- poglądowość metod i form, treści opracowanych i wykorzystanych w organizacji czasu wolnego;
- ciągłość i systematyczność sprawowania opieki wychowawczej;
- zapewnienie higieny i bezpieczeństwa wszystkim wychowankom biorącym udział
w organizacji czasu wolnego.
Swoistość pracy w internacie wymaga również ustalenia zasad, które powinien przestrzegać wychowawca, są nimi:
- działanie świadome, przemyślane, zaplanowane i bezpośrednio poprzedzające udział wychowanków w organizacji czasu wolnego, rozwijające ich rozmaite dyspozycje, sprawności, umiejętności i zainteresowania;
- tworzenie sytuacji pozwalających na wytworzenie oczekiwanych u wychowanków nawyków, realizację etapowości korekcji i kompensacji zaburzeń, oddziaływanie psychoterapeutyczne;
- zapewnienie w organizacji rozkładu dnia odpowiedniej ilości czasu na różne formy aktywności oraz odpoczynek czynny i bierny wychowanków;
- przejawianie stałego, życzliwego zainteresowania aktywnością wychowanków, ich niepowodzeniami i osiągnięciami w czasie wolnym;
- poważne traktowanie wszelkich sygnałów wskazujących na niechęć wychowanków do aktywności w czasie wolnym, poznanie przyczyn i udzielanie stosownej pomocy wychowankom;
- uwzględnienie życzeń, zainteresowań i możliwości wychowanków w doborze treści i form organizowanym w czasie wolnym;
- wprowadzenie do zajęć organizowanego czasu wolnego atmosfery akceptacji i życzliwości.
Z. Dąbrowski wyróżnia cztery funkcje czasu wolnego: wypoczynek, rozwój zainteresowań i uzdolnień oraz poszukiwanie własnego miejsca w społeczeństwie Kowalik. K.: Wychowanie w internacie. WSiP. Warszawa 1975 ).
Wszystkie te funkcje wychowawcy starają się wypełniać z pozytywnym skutkiem, jednak praca z młodzieżą wymaga ustawicznego doskonalenia swoich umiejętności pedagogicznych. Wielki wpływ na wykorzystanie czasu wolnego przez młodzież, mają wychowawcy i ich inicjatywy, dlatego też dokładamy wszelkich starań by nasi wychowankowie, odpowiednio pożytkowali, czas pozostały im po wykonaniu wszystkich obowiązków.

Jednym z najważniejszych elementów właściwego organizowania czasu wolnego
w internacie jest rozwijanie zainteresowań i pasji wychowanków. Zainteresowania odgrywają istotną rolę w procesie wychowania, ponieważ wpływają na rozwój osobowości młodego człowieka, pomagają odkrywać jego uzdolnienia oraz uczą systematyczności, odpowiedzialności i wytrwałości w działaniu. Jak podkreśla Z. Dąbrowski w książce „Czas wolny dzieci i młodzieży”, czas wolny powinien służyć nie tylko wypoczynkowi, ale również rozwijaniu zainteresowań i uzdolnień młodzieży.
Internat, jako środowisko wychowawcze, powinien stwarzać wychowankom warunki do rozwijania indywidualnych zainteresowań poprzez organizowanie różnorodnych zajęć dodatkowych, konkursów, wycieczek oraz działalności artystycznej, sportowej i społecznej. Ważną rolę odgrywa tutaj wychowawca, który motywuje młodzież do aktywności, wspiera ich inicjatywy oraz pomaga odkrywać i rozwijać talenty. Z. Węgierski w publikacji „Internat jako środowisko wychowawcze” zwraca uwagę, że internat powinien zapewniać wychowankom warunki sprzyjające wszechstronnemu rozwojowi oraz aktywnemu uczestnictwu w życiu społecznym.
Rozwijanie zainteresowań sprzyja również integracji wychowanków, uczy współpracy oraz kształtuje właściwe postawy społeczne i moralne. Jak zauważa J. Piętka w książce „Pedagogika czasu wolnego”, odpowiednio organizowany czas wolny pomaga młodzieży
w samorealizacji oraz rozwijaniu aktywności twórczej. Dzięki temu czas wolny staje się nie tylko formą odpoczynku, ale również sposobem wszechstronnego rozwoju młodego człowieka.

Podsumowując, właściwa organizacja czasu wolnego w internacie odgrywa bardzo ważną rolę w procesie wychowania i opieki nad młodzieżą. Czas wolny nie powinien być utożsamiany jedynie z odpoczynkiem, ale także z możliwością rozwijania zainteresowań, kształtowania pozytywnych postaw społecznych oraz zdobywania nowych umiejętności. Jak podkreśla A. Kamiński w publikacji „Funkcje pedagogiki społecznej”, odpowiednio organizowany czas wolny posiada istotne znaczenie wychowawcze i społeczne w życiu młodego człowieka.
Internat, jako placówka opiekuńczo–wychowawcza, stwarza wychowankom odpowiednie warunki do wszechstronnego rozwoju poprzez organizowanie różnorodnych form aktywności dostosowanych do ich potrzeb i możliwości. Odpowiednio zorganizowany czas wolny wpływa pozytywnie na rozwój emocjonalny, społeczny i intelektualny młodzieży, a także pomaga zapobiegać negatywnym zachowaniom wynikającym z nudy i braku właściwych wzorców. Dlatego organizacja czasu wolnego w internacie stanowi ważny element pracy wychowawczej i wymaga ciągłego doskonalenia oraz dostosowywania do potrzeb współczesnej młodzieży.

Bibliografia:
1. Dąbrowski Z. : Czas wolny dzieci i młodzieży. PZWS, Warszawa 1978.
2. Kowalik. K.: Wychowanie w internacie. WSiP. Warszawa 19752.
3. Kamiński A.: czas wolny i jego problematyka społeczno – wychowawcza. Wrocław – Warszawa – Kraków 1965.
Funkcje pedagogiki społecznej. PWN, Warszawa 1982.
4. Kowalik. K.: Wychowanie w internacie. WSiP. Warszawa 1975.
5. Piętka. J.: Pedagogika czasu wolnego. WSE. Warszawa 2004.
6. Węgierski. Z.: Internat jako środowisko wychowawcze. WSiP. Warszawa 1979.
7. Wroczyński. R, T. Pilch.: Metodologia Pedagogiki społecznej. PWN. Warszawa 1974.