Język się zmienia, bo świat się zmienia.

Temat: Język się zmienia, bo świat się zmienia.
etap edukacyjny i klasa:
szkoła podstawowa - klasa VI
przedmiot: język polski
czas trwania zajęć:45 minut

cele lekcji
uczeń:
- używa stylu stosownego do sytuacji
- dostosowuje sposób wyrażania się do zamierzonego celu wypowiedzi
- wyjaśnia, co wpływa na zmiany zachodzące w języku i jaki jest ich cel
- potrafi zauważyć zmiany w zachodzącym świecie i określa ich wpływ na rzeczywistość
- poznaje język wcześniejszych pokoleń
- określa zasady skutecznej komunikacji międzypokoleniowej i uwzględnia je w rozmowie
- posługuje się językiem, stosując się do etykiety językowej
- dokonuje analizy ikonograficznej

środki dydaktyczne:
- podręcznik do języka polskiego „Między nami” kl. VI
- karty do dopasowania w pary (obrazek - wyraz)
- karta pracy: załącznik nr 1
- sprzęt multimedialny: komputer, projektor multimedialny, tablica interaktywna

metody pracy:
- prezentacja multimedialna
- burza mózgów
- pogadanka
- ćwiczenia praktyczne
- analiza ikonograficzna

formy pracy:
- zbiorowa, indywidualna
- eksponująca (prezentacja multimedialna)

Przebieg lekcji:
1. Czynności organizacyjne – przywitanie z uczniami, sprawdzenie obecności. Przypomnienie zagadnień poruszonych na poprzedniej lekcji (elementy procesu komunikacji, neologizmy, archaizmy). Zapoznanie uczniów z celami lekcji.
2. Wprowadzenie do lekcji – odwołanie się do wiedzy dzieci na temat neologizmów i przyczyn powstawania nowych słów. Podanie przez uczniów przykładów nowych lub zapożyczonych wyrazów, których znaczenie nie zawsze jest zrozumiałe przez ich rodziców czy dziadków.
3. Analizowanie grafik znajdujących się na stronach 124 i 125 podręcznika „Między nami” do kl. VI.
4. Poszukanie przez ucznia informacji w internecie na temat Młodzieżowego Słowa Roku 2025. Następnie – losowanie przez uczniów po jednej karteczce i dobieranie się w pary zdjęcie-wyraz (na karteczkach są zdjęcia przedmiotów, które zmieniły się przez ostatnie dziesięciolecia oraz opisy, np. zdjęcie pierwszej konsoli do gier, zdjęcie pralki „Frania”, zdjęcie kasety magnetofonowej, walkmana, jednego z pierwszych telefonów komórkowych z anteną). (W ten sposób uczniowie zostają podzieleni na pary, w których pracują do końca lekcji.)
5. Prezentacja multimedialna „Powrót do przeszłości. Przedmioty życia codziennego – lata 80. i 90. XX wieku.” – oglądanie zdjęć i opisów dotyczących przedmiotów używanych pod koniec XX w.
6. Zapisanie w zeszytach tematu lekcji.
7. Uzupełnianie w parach kart pracy (załącznik nr 1). Prezentacja efektów swojej pracy i pogadanka na temat słownictwa używanego teraz i kiedyś.
8. Wspólne redagowanie uczniów z nauczycielem notatki na temat zasad skutecznej komunikacji międzypokoleniowej.
Przykładowa notatka:
Pamiętaj, że w komunikowaniu się ważne jest, żeby odbiorca zrozumiał, co chce mu przekazać nadawca. Aby komunikacja była skuteczna, konieczne jest więc zaangażowanie rozmówców i chęć porozumienia się. Staraj się więc, by język, którym się posługujesz był zrozumiały dla twojego rozmówcy.

9. Podsumowanie pracy na lekcji, ocena zaangażowania i aktywności uczniów.

Załącznik nr 1

Język się zmienia, bo świat się zmienia. Karta pracy kl. VI.

Dopasuj wyrażenie do jego znaczenia.
proszę ja ciebie, kaszana, wiocha, synek, w dechę, pannica,
serwus, facetka, klawo, git, za moich czasów, wihajster,
prywatka, pekaes, tenteges, boomer, wapniak

A. powitanie, podobne do „cześć” lub „hej”, używane głównie
dawniej

B. coś super, świetnego; „w porządku”, „bardzo dobrze”
C. potoczne określenie nauczycielki; czasem też po prostu
kobieta (lekceważąco)

D. dawne określenie czegoś fajnego, super, w porządku
E. potoczna nazwa autobusu międzymiastowego (PKS –
Państwowa Komunikacja Samochodowa)
F. to potoczne, często żartobliwe lub lekko ironiczne
wtrącenie w rozmowie; znaczy: mówię ci, wiesz, posłuchaj.
G. zwrot używany, by odnieść się do przeszłości, zwykle
z nostalgią lub krytyką zmian

H. pogardliwe określenie miejsca lub zachowania jako
prymitywnego

I. rzecz, której nazwy się nie pamięta lub nie zna; „to
coś”, „ustrojstwo”

J. młoda dziewczyna; czasem używane lekceważąco lub
ironicznie

K. coś bardzo dobrego, fajnego; wszystko w porządku

L. coś bardzo nieudanego, kiepskiego; porażka, beznadzieja

Ł. zdrobnienie od „syn”; też potocznie: chłopczyk, młody
chłopak
M. obraźliwe lub żartobliwe określenie starszego człowieka;
„dziadek”, „staruch”
N. impreza organizowana w domu, zwykle kameralna
i dla znajomych

O. osoba z wcześniejszego pokolenia, często nierozumiejąca
współczesnej młodzieży; używane ironicznie
P. słowo używane, gdy nie pamiętamy, jak coś się nazywa
„no ten tego”, „ten... coś”

Odpowiedzi:
proszę ja ciebie (1), kaszana (2), wiocha (3), synek (4), w dechę (5), pannica (6),
serwus (7), facetka (8), klawo (9), git (10), za moich czasów (11), wihajster (12),
prywatka (13), pekaes (14), tenteges (15), boomer (16), wapniak (17)

1. F
2. L
3. H
4. Ł
5. B
6. J
7. A
8. C
9. D
10. K
11. G
12. I
13. N
14. E