IPET - Indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny. Jak poprawnie przygotować dokument?

IPET – INDYWIDUALNY PROGRAM EDUKACYJNO-TERAPEUTYCZNY
Jak poprawnie przygotować dokument?

Czym jest IPET?

Indywidualny Program Edukacyjno-Terapeutyczny (IPET) jest dokumentem opracowywanym dla dziecka lub ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego.
IPET powinien być praktycznym planem pracy z dzieckiem. Nie powinien stanowić jedynie powtórzenia treści orzeczenia. Jego zadaniem jest przełożenie zaleceń poradni oraz wyników obserwacji i diagnozy funkcjonalnej na konkretne działania nauczycieli i specjalistów.
Program powinien odpowiadać między innymi na pytania:
• Jak aktualnie funkcjonuje dziecko?
• Jakie są jego mocne strony?
• Jakie trudności i bariery utrudniają mu funkcjonowanie?
• Jakiego wsparcia potrzebuje?
• Jak należy dostosować metody, formy i warunki pracy?
• Jakie cele chcemy osiągnąć?
• Jakie działania będą podejmowali nauczyciele i specjaliści?
• Jak będzie wyglądała pomoc psychologiczno-pedagogiczna i rewalidacja?
• Jak będziemy współpracować z rodzicami?
• W jaki sposób sprawdzimy skuteczność podejmowanych działań?
IPET powinien być dokumentem „żywym”. Jeżeli zmienia się funkcjonowanie dziecka lub dotychczasowe działania okazują się nieskuteczne, program powinien zostać odpowiednio zmodyfikowany.

Kto opracowuje IPET?

IPET opracowuje zespół nauczycieli i specjalistów prowadzących zajęcia z dzieckiem lub uczniem. Nie jest to dokument przygotowywany wyłącznie przez pedagoga specjalnego.
• wychowawca grupy lub klasy,
• nauczyciele pracujący z dzieckiem,
• pedagog specjalny,
• psycholog, pedagog, logopeda,
• terapeuci i inni specjaliści prowadzący zajęcia z dzieckiem.
Pedagog specjalny pełni ważną rolę w organizowaniu i integrowaniu działań zespołu oraz pomaga przełożyć informacje z orzeczenia i WOPFU na konkretne rozwiązania stosowane w codziennej pracy.

Rola rodziców

Rodzice mają prawo uczestniczyć w spotkaniach zespołu dotyczących opracowania i modyfikacji IPET-u oraz wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania dziecka. Mogą przekazywać informacje o funkcjonowaniu dziecka poza placówką, jego potrzebach, zainteresowaniach, zachowaniu, komunikacji oraz stosowanych formach terapii.
Rodzice otrzymują kopię IPET-u oraz WOPFU.

IPET a WOPFU

IPET powinien być przygotowywany w ścisłym związku z Wielospecjalistyczną Oceną Poziomu Funkcjonowania Ucznia (WOPFU).
WOPFU odpowiada na pytanie: „Jak dziecko funkcjonuje obecnie?”
IPET odpowiada na pytanie: „Co w związku z tym będziemy robić?”
Najpierw zespół rozpoznaje mocne strony, potrzeby, trudności, bariery oraz możliwości dziecka, a następnie na tej podstawie planuje konkretne działania. Zespół dokonuje WOPFU co najmniej dwa razy w roku szkolnym i w razie potrzeby modyfikuje IPET.

Na jaki okres i kiedy opracowuje się IPET?

IPET opracowuje się na okres, na jaki zostało wydane orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, nie dłużej jednak niż na etap edukacyjny.
• do 30 września roku szkolnego, w którym dziecko rozpoczyna realizowanie kształcenia specjalnego od początku roku szkolnego,
• w ciągu 30 dni od dnia złożenia w przedszkolu, szkole lub placówce orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego.

Od czego zacząć tworzenie IPET-u?

• dokładnie przeanalizować orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego,
• przeprowadzić obserwację funkcjonowania dziecka,
• zebrać informacje od nauczycieli i specjalistów,
• uwzględnić informacje przekazane przez rodziców,
• przeanalizować dokumentację dziecka,
• przeprowadzić WOPFU,
• określić mocne strony i zasoby dziecka,
• określić trudności i bariery,
• ustalić najważniejsze potrzeby rozwojowe i edukacyjne,
• określić priorytety do dalszej pracy.

Co powinien zawierać IPET?

I. Dane dziecka
• imię i nazwisko dziecka,
• data urodzenia,
• nazwa przedszkola lub szkoły,
• grupa lub klasa,
• numer i data wydania orzeczenia,
• rozpoznanie wynikające z orzeczenia,
• okres obowiązywania orzeczenia,
• data opracowania IPET-u,
• okres, na jaki opracowano program.
II. Funkcjonowanie dziecka – wnioski z WOPFU
Mocne strony powinny opisywać rzeczywiste zasoby konkretnego dziecka, np.:
• chętnie podejmuje współpracę z osobą dorosłą,
• dobrze reaguje na pochwały i pozytywne wzmocnienia,
• uczy się poprzez obserwację i naśladowanie,
• dobrze funkcjonuje w sytuacjach przewidywalnych,
• korzysta ze wsparcia wizualnego,
• wykazuje zainteresowanie określonymi aktywnościami,
• chętnie podejmuje zadania praktyczne.
Obszary wymagające wsparcia warto uporządkować według funkcjonowania dziecka:
• uczenie się i stosowanie wiedzy,
• wykonywanie zadań i obowiązków,
• porozumiewanie się,
• samoobsługa i samodzielność,
• funkcjonowanie emocjonalne,
• funkcjonowanie społeczne i relacje z rówieśnikami,
• funkcjonowanie w grupie,
• motoryka,
• koncentracja uwagi,
• przetwarzanie sensoryczne – jeżeli jest istotne dla funkcjonowania dziecka.
Nie należy ograniczać tej części do nazw diagnoz. Należy opisywać rzeczywiste funkcjonowanie dziecka.
III. Dostosowanie wymagań, metod i form pracy
• przekazywanie krótkich i jednoznacznych poleceń,
• dzielenie złożonych zadań na mniejsze etapy,
• wydłużenie czasu potrzebnego na wykonanie zadania,
• ograniczenie liczby bodźców rozpraszających,
• zapewnienie przewidywalnej organizacji dnia,
• uprzedzanie o zmianach,
• stosowanie planów aktywności, obrazków, symboli lub piktogramów,
• prezentowanie sposobu wykonania zadania,
• wykorzystywanie modelowania i naśladowania,
• wielokrotne powtarzanie i utrwalanie wiadomości,
• dostosowanie stopnia trudności zadania,
• umożliwienie krótkich przerw, jeśli dziecko ich potrzebuje,
• stosowanie pozytywnych wzmocnień,
• wykorzystywanie zainteresowań dziecka jako elementu motywującego.
Dostosowanie nie oznacza automatycznie obniżenia wymagań. Jego celem jest umożliwienie dziecku dostępu do edukacji w sposób odpowiadający jego możliwościom psychofizycznym.
IV. Zintegrowane działania nauczycieli i specjalistów
• rozwijanie komunikacji,
• rozwijanie samodzielności,
• wspieranie regulacji emocjonalnej,
• rozwijanie umiejętności społecznych i współpracy,
• wzmacnianie zachowań pożądanych,
• rozwijanie koncentracji uwagi,
• wspieranie uczestnictwa w zajęciach grupowych,
• pomoc w nawiązywaniu relacji z rówieśnikami,
• rozwijanie umiejętności proszenia o pomoc,
• przygotowywanie dziecka do zmian,
• wspieranie generalizacji zdobytych umiejętności.
Jeżeli dziecko potrzebuje AAC, w IPET należy uwzględnić odpowiednie sposoby wspierania komunikacji.
V. Pomoc psychologiczno-pedagogiczna
W IPET wskazuje się formy, okres i wymiar udzielanej pomocy psychologiczno-pedagogicznej, zgodnie z potrzebami dziecka i organizacją placówki.
• zajęcia logopedyczne,
• zajęcia korekcyjno-kompensacyjne,
• zajęcia rozwijające kompetencje emocjonalno-społeczne,
• inne zajęcia o charakterze terapeutycznym,
• konsultacje i porady,
• wsparcie udzielane w trakcie bieżącej pracy.
VI. Działania wspierające rodziców
• regularne konsultacje,
• przekazywanie informacji o postępach dziecka,
• przekazywanie wskazówek do pracy w domu,
• uzgadnianie wspólnych sposobów reagowania na trudne zachowania,
• omawianie sposobów rozwijania samodzielności,
• wymiana informacji o funkcjonowaniu dziecka,
• konsultacje ze specjalistami,
• wspólne ustalanie priorytetów dalszej pracy.
VII. Zajęcia rewalidacyjne
W przypadku dziecka z niepełnosprawnością IPET powinien określać działania o charakterze rewalidacyjnym. Rodzaj, zakres i cele zajęć powinny wynikać z orzeczenia, WOPFU, obserwacji oraz aktualnych możliwości i trudności dziecka.
Program rewalidacji powinien być spójny z IPET-em.
VIII. Indywidualizacja organizacji zajęć
Jeżeli wynika to z potrzeb dziecka określonych w orzeczeniu lub WOPFU, wybrane zajęcia mogą być realizowane indywidualnie albo w grupie do 5 uczniów. Rozwiązanie takie powinno wynikać z rzeczywistych potrzeb, a nie prowadzić do nieuzasadnionej izolacji dziecka od grupy.
IX. Dostosowanie warunków organizacji kształcenia
• odpowiednie miejsce pracy,
• ograniczenie nadmiaru bodźców,
• dodatkowe pomoce wizualne,
• sprzęt specjalistyczny,
• technologie wspomagające,
• dostosowanie przestrzeni,
• możliwość korzystania z miejsca wyciszenia,
• odpowiednia organizacja aktywności i przerw.
X. Cele IPET-u
Cele powinny wynikać bezpośrednio z WOPFU i być konkretne, możliwe do obserwowania oraz realne do osiągnięcia.
Zamiast ogólnego celu „poprawa funkcjonowania społecznego” lepiej zapisać:
• rozwijanie umiejętności podejmowania wspólnej zabawy z rówieśnikiem,
• rozwijanie umiejętności oczekiwania na swoją kolej,
• rozwijanie umiejętności komunikowania potrzeby pomocy,
• wydłużanie czasu koncentracji na wykonywanym zadaniu.
XI. Monitorowanie i ewaluacja
Zespół powinien systematycznie sprawdzać skuteczność zaplanowanych działań. Warto odpowiedzieć na pytania:
• Które cele zostały osiągnięte?
• Które zostały osiągnięte częściowo?
• W jakich obszarach nie obserwujemy postępu?
• Które metody są skuteczne?
• Które metody należy zmienić?
• Czy pojawiły się nowe potrzeby?
• Czy zakres pomocy jest wystarczający?
• Czy należy zmodyfikować IPET?
XII. Modyfikacja IPET-u
IPET można modyfikować, jeżeli zmieniają się potrzeby dziecka albo zespół stwierdzi, że dotychczasowe działania wymagają zmiany.
• cele,
• metody pracy,
• sposoby komunikowania się z dzieckiem,
• dostosowania,
• organizacja zajęć,
• formy pomocy,
• zakres współpracy z rodzicami,
• sposób monitorowania postępów.
Poziomy wsparcia – jeżeli dotyczą ucznia
W przypadku uczniów, dla których przepisy i podstawa programowa przewidują określanie poziomu wsparcia, należy kierować się rzeczywistym funkcjonowaniem ucznia, a nie samą diagnozą.
• Poziom 1 – niewielkie wsparcie: uczeń większość czynności wykonuje samodzielnie, potrzebuje głównie przypomnienia, krótkiej instrukcji lub okazjonalnej pomocy.
• Poziom 2 – umiarkowane wsparcie: uczeń regularnie potrzebuje pomocy, dodatkowych wyjaśnień, naprowadzania lub podziału czynności na etapy.
• Poziom 3 – znaczne wsparcie: uczeń wymaga częstej lub stałej pomocy osoby dorosłej, indywidualnego prowadzenia i znacznego dostosowania sposobu pracy.

Najczęstsze błędy przy tworzeniu IPET-u

• przepisywanie całego orzeczenia zamiast przełożenia zaleceń na działania,
• wpisywanie ogólnych celów, których nie można później ocenić,
• tworzenie identycznych IPET-ów dla różnych dzieci z tą samą diagnozą,
• koncentrowanie się wyłącznie na trudnościach i pomijanie mocnych stron,
• brak powiązania WOPFU z IPET-em,
• brak spójności IPET-u z programem rewalidacji,
• wpisywanie form wsparcia, których dziecko faktycznie nie otrzymuje,
• stosowanie określeń oceniających dziecko zamiast opisu jego funkcjonowania,
• pozostawianie IPET-u bez modyfikacji mimo zmiany potrzeb dziecka,
• traktowanie dokumentu jako obowiązku administracyjnego zamiast planu rzeczywistej pracy.

Najważniejsza zasada

ORZECZENIE → WOPFU → POTRZEBY DZIECKA → CELE → IPET → KONKRETNE DZIAŁANIA → MONITOROWANIE → WOPFU → MODYFIKACJA IPET
Dokumentacja powinna tworzyć jeden spójny system. Jeżeli w WOPFU wskazujemy trudność dziecka, w IPET powinien pojawić się odpowiadający jej cel, sposób działania i dostosowanie. Mocne strony dziecka należy natomiast wykorzystywać przy wyborze metod pracy.
Dobrze przygotowany IPET jest bezpośrednim przełożeniem diagnozy funkcjonalnej dziecka na codzienną pracę nauczycieli i specjalistów.

Podstawa prawna

• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 9 sierpnia 2017 r. dotyczące warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego – z późniejszymi zmianami.
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 9 sierpnia 2017 r. dotyczące zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach – z późniejszymi zmianami.