Współpraca nauczycieli/wychowawców z pracownikami Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej a dobrostan ucznia o specjalnych potrzebach edukacyjnych w szkole

Wprowadzenie
Dobrostan ucznia o specjalnych potrzebach edukacyjnych (SPE) stanowi jeden z fundamentalnych celów współczesnej edukacji, szczególnie w kontekście rozwoju edukacji włączającej. W ostatnich latach, zwłaszcza po doświadczeniach związanych z pandemią COVID-19, zwrócono szczególną uwagę na znaczenie zdrowia psychicznego, poczucia bezpieczeństwa oraz jakości relacji społecznych dzieci i młodzieży. Uczniowie o SPE są grupą szczególnie wrażliwą, wymagającą zintegrowanego, wielospecjalistycznego wsparcia. Istotnym elementem systemu pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Polsce jest współpraca szkoły z Poradnią Psychologiczno-Pedagogiczną (PPP). Celem niniejszego artykułu jest ukazanie znaczenia tej współpracy w kontekście wspierania dobrostanu ucznia o SPE oraz przedstawienie jej roli w codziennej praktyce dydaktyczno-wychowawczej.
Dobrostan ucznia o specjalnych potrzebach edukacyjnych
Dobrostan dziecka i młodzieży jest pojęciem wielowymiarowym, obejmującym sferę emocjonalną, społeczną, poznawczą oraz fizyczną. W ujęciu psychologii pozytywnej dobrostan wiąże się z poczuciem satysfakcji z życia, doświadczaniem pozytywnych emocji oraz możliwością realizacji własnych zasobów i potencjału (Seligman, 2021). Uczniowie o specjalnych potrzebach edukacyjnych często doświadczają obniżonego poziomu dobrostanu z powodu trudności adaptacyjnych, niepowodzeń szkolnych, stygmatyzacji społecznej czy niedostosowania wymagań edukacyjnych do ich możliwości rozwojowych. Badania wskazują, że brak adekwatnego wsparcia może prowadzić do nasilenia problemów emocjonalnych, obniżonej samooceny oraz wycofania społecznego (Szumski, 2020; Plichta, 2022). Zapewnienie dobrostanu ucznia o SPE wymaga zatem podejścia systemowego, opartego na współpracy nauczycieli, specjalistów szkolnych, rodziców oraz instytucji wspierających, w tym Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej.
Rola Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w systemie wsparcia ucznia
Poradnie Psychologiczno-Pedagogiczne pełnią kluczową rolę w diagnozowaniu potrzeb rozwojowych i edukacyjnych dzieci oraz młodzieży. Ich działalność obejmuje nie tylko wydawanie opinii i orzeczeń, lecz także działania terapeutyczne, konsultacyjne oraz profilaktyczne. Współczesne podejście do pracy poradni akcentuje konieczność odejścia od modelu wyłącznie diagnostycznego na rzecz modelu wspierającego i współpracującego ze środowiskiem szkolnym (Pyżalski, 2021). Specjaliści PPP, tacy jak psychologowie, pedagodzy czy logopedzi, dostarczają nauczycielom i rodzicom wiedzy na temat funkcjonowania ucznia, jego mocnych stron oraz obszarów wymagających wsparcia. Dzięki temu możliwe jest planowanie oddziaływań edukacyjnych i wychowawczych w sposób spójny i dostosowany do indywidualnych potrzeb dziecka.
Formy i znaczenie współpracy szkoły z Poradnią Psychologiczno-Pedagogiczną
Współpraca pracowników pedagogicznych szkoły z PPP może przyjmować różnorodne formy, począwszy od konsultacji indywidualnych, poprzez wspólne opracowywanie planów wsparcia, aż po udział specjalistów poradni w zespołach ds. pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Istotnym elementem tej współpracy jest również wsparcie nauczycieli w interpretacji opinii i orzeczeń oraz w doborze adekwatnych metod pracy dydaktycznej. Badania podkreślają, że efektywna współpraca interdyscyplinarna sprzyja nie tylko poprawie wyników edukacyjnych uczniów, lecz przede wszystkim wzmacnia ich poczucie bezpieczeństwa i przynależności do społeczności szkolnej (Domagała-Zyśk, 2021). Uczeń, który doświadcza spójnych oddziaływań ze strony dorosłych, łatwiej radzi sobie z trudnościami i wykazuje większą motywację do nauki.
Wpływ współpracy z PPP na dobrostan ucznia o SPE
Współpraca z pracownikami Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej ma bezpośredni wpływ na dobrostan ucznia o SPE poprzez umożliwienie:
• lepszego rozpoznania indywidualnych potrzeb rozwojowych ucznia,
• dostosowania metod nauczania, form oceniania oraz wymagań edukacyjnych,
• ograniczenia sytuacji stresowych i przeciążenia emocjonalnego,
• wzmacniania kompetencji emocjonalno-społecznych ucznia,
• budowania pozytywnego klimatu w klasie i szkole.
W literaturze podkreśla się, że dobrostan ucznia nie jest wyłącznie efektem indywidualnych cech dziecka, lecz rezultatem jakości środowiska edukacyjnego, w którym funkcjonuje (OECD, 2021). Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna, jako instytucja wspierająca szkołę, odgrywa istotną rolę w kształtowaniu tego środowiska
Znaczenie współpracy w praktyce dydaktyczno-wychowawczej
Z perspektywy nauczyciela współpraca z PPP stanowi ważne źródło wsparcia merytorycznego i emocjonalnego. Pozwala ona na lepsze zrozumienie trudności ucznia oraz rozwijanie kompetencji zawodowych w zakresie pracy z uczniami o zróżnicowanych potrzebach edukacyjnych. W praktyce sprzyja to realizacji idei edukacji włączającej oraz budowaniu szkoły jako miejsca sprzyjającego dobrostanowi wszystkich uczniów.
Podsumowanie
Dobrostan ucznia o specjalnych potrzebach edukacyjnych jest wartością nadrzędną, której realizacja wymaga współdziałania wielu podmiotów. Współpraca dydaktyków i wychowawców szkoły z pracownikami Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej stanowi jeden z kluczowych elementów skutecznego systemu wsparcia ucznia. Jej znaczenie wykracza poza aspekt diagnostyczny, obejmując szeroko rozumiane działania wspierające rozwój emocjonalny, społeczny i edukacyjny dziecka. Wzmacnianie tej współpracy powinno być traktowane jako integralna część nowoczesnej praktyki dydaktyczno-wychowawczej.
Literatura
1. Domagała-Zyśk, E. (2021). Edukacja włączająca w praktyce szkoły. Lublin: Wydawnictwo KUL.
2. OECD. (2021). Students’ Well-Being: What It Is and How It Can Be Measured. Paris: OECD Publishing.
3. Plichta, P. (2022). Dobrostan psychiczny uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w warunkach edukacji włączającej. Edukacja, 1(160), 55–68.
4. Pyżalski, J. (2021). Wsparcie psychologiczne dzieci i młodzieży w szkole. Warszawa: PWN.
5. Seligman, M. E. P. (2021). The Hope Circuit: A Psychologist’s Journey from Helplessness to Optimism. New York: PublicAffairs.
6. Szumski, G. (2020). Edukacja włączająca – idea, konteksty, wyzwania. Warszawa: Wydawnictwo APS.