Jak wzmacniać koncentrację uwagi u dzieci z głębszą niepełnosprawnością intelektualną? Praktyczne zabawy do codziennej terapii.

Koncentracja uwagi to zdolność do skupiania się na bodźcu, czynności lub osobie przez określony czas. W przypadku dzieci z głębszą niepełnosprawnością intelektualną jest to jedna z najbardziej zaburzonych funkcji poznawczych. Dzieci te często szybko się rozpraszają, reagują na przypadkowe bodźce, mają trudność z utrzymaniem kontaktu wzrokowego oraz z wykonywaniem nawet bardzo prostych zadań.

Zaburzenia koncentracji wynikają z ograniczonej dojrzałości układu nerwowego, trudności w przetwarzaniu bodźców oraz częstych współwystępujących problemów sensorycznych. Dziecko może być nadwrażliwe lub podwrażliwe na dźwięki, światło, dotyk czy ruch, co utrudnia mu selekcję informacji i skupienie się na jednym zadaniu.

Dlatego w pracy terapeutycznej niezwykle ważne jest systematyczne, krótkie i dobrze dobrane stymulowanie uwagi poprzez zabawę, ruch i doświadczenie zmysłowe.

Zabawy rozwijające koncentrację uwagi
1. Szukamy dźwięku

Terapeuta wydaje dźwięk (dzwonek, grzechotka, bębenek), a dziecko ma wskazać jego źródło lub zwrócić głowę w jego stronę.
Zabawa ćwiczy koncentrację słuchową i kierowanie uwagi na bodziec.

2. Śledzenie światła

Latarka poruszana jest powoli po ścianie lub kartce. Zadaniem dziecka jest śledzenie jej wzrokiem.
Ćwiczenie rozwija koncentrację wzrokową i kontrolę spojrzenia.

3. Dotknij, co pokazuję

Terapeuta pokazuje przedmiot (np. piłkę, klocek, piórko), a dziecko ma go dotknąć lub wskazać.
Zabawa łączy uwagę wzrokową z reakcją ruchową.

4. Bańki mydlane

Dziecko obserwuje unoszące się bańki i próbuje je łapać lub wskazywać.
Ćwiczenie uczy skupienia na poruszającym się obiekcie.

5. Sortowanie kolorów

Na stole leżą przedmioty w dwóch kolorach. Dziecko przekłada je do odpowiednich pojemników.
Zabawa ćwiczy koncentrację, selekcję bodźców i wytrwałość.

6. Zatrzymaj się – idź

Przy muzyce dziecko porusza się, a gdy muzyka cichnie – zatrzymuje.
Zabawa rozwija uwagę słuchową i kontrolę reakcji.

7. Ukryty przedmiot

Terapeuta chowa przedmiot pod kubkiem lub chustką, a dziecko ma go odnaleźć.
Ćwiczenie wzmacnia koncentrację i pamięć wzrokową.

8. Powtórz ruch

Terapeuta wykonuje prosty gest (klaskanie, tupnięcie), a dziecko go naśladuje.
Zabawa uczy skupienia na modelu i koncentracji na zadaniu.

9. Przesypywanie i przelewanie

Dziecko przesypuje ryż lub przelewa wodę z jednego naczynia do drugiego.
Ćwiczenie wydłuża czas skupienia i reguluje napięcie.

10. Wskazywanie obrazków

Terapeuta prosi dziecko o wskazanie konkretnego obrazka (np. „pokaż kota”).
Zabawa rozwija uwagę słuchowo-wzrokową.

11. Podaj, gdy usłyszysz

Terapeuta wypowiada imię dziecka lub umówione hasło. Gdy dziecko je usłyszy, ma podać przedmiot (np. piłkę).
Ćwiczenie rozwija koncentrację słuchową i reakcję na sygnał.

12. Wędrujący obrazek

Obrazek jest powoli przesuwany po stole lub tablicy. Zadaniem dziecka jest śledzenie go palcem lub wzrokiem.
Zabawa wydłuża czas skupienia i koordynację wzrokowo-ruchową.

13. Pudełko niespodzianek

Dziecko wkłada rękę do pudełka z różnymi przedmiotami i próbuje je wyciągać jeden po drugim.
Ćwiczenie wymaga skupienia na zadaniu i bodźcach dotykowych.

14. Gdzie jest piłka?

Terapeuta przesuwa piłkę między kubkami, a dziecko ma wskazać, pod którym kubkiem się znajduje.
Zabawa ćwiczy koncentrację wzrokową i podtrzymywanie uwagi.

15. Czekaj na sygnał

Dziecko trzyma przedmiot i czeka na sygnał (np. klaśnięcie), by go upuścić lub podać.
Ćwiczenie uczy kontroli impulsów i skupienia na jednym bodźcu.

Koncentracja uwagi u dzieci z głębszą niepełnosprawnością intelektualną nie rozwija się samoistnie. Wymaga codziennego wzmacniania poprzez krótkie, atrakcyjne i dobrze dobrane aktywności. Kluczem do sukcesu jest powtarzalność, spokojne tempo pracy oraz pozytywne wzmacnianie każdej próby skupienia się na zadaniu.

Bibliografia:

1. Kielin J. – Rewalidacja indywidualna dzieci z głębszą niepełnosprawnością intelektualną

2. Pilecka W. – Psychologia rozwojowa dzieci z niepełnosprawnością

3. Kaczmarek B. – Stymulacja funkcji poznawczych w terapii pedagogicznej

4. Bogdanowicz M. – Metody wspomagania rozwoju dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi