X Portal Edux.pl używa plików cookie. Korzystając z naszych stron wyrażasz zgodę na ich stosowanie zgodnie z ustawieniami swojej przeglądarki. Więcej informacji » tutaj «.

Numer publikacji: 22129
Dział: Artykuły

Wkład kobiet w myśl andragogiczną

W kształtowaniu się polskiej myśli andragogicznej niewątpliwie doniosły wkład, zwłaszcza w końcu XIX i XX wieku wniosły kobiety. Prekursorki wyprzedzały swoją epokę zapowiadając nowe idee edukacyjne i kierunki przemian w oświacie dorosłych. Niejednokrotnie ich sposób myślenia i działania był niezrozumiały dla ówczesnych myślicieli i działaczy oświatowych. Prowadziły swoją działalność naukową, publicystyczną, reformatorską czasami w osamotnieniu. Zauważone i docenione zostały wiele lat później, kiedy to w oświacie dokonały się zapowiedziane i rozpoczęte przez nie zmiany.
W edukacji dorosłych na uwagę zasługuje wiele pionierek andragogiki, lecz spośród nich wybrałam takie znamienite postaci polskiej oświaty jak: Joanna Landy – Tołwińska, Helena Radlińska, Władysława Weychert – Szymanowska.
Praca oświatowa Joanny Landy-Tołwińskiej z osobami dorosłymi, w wielu wymiarach zasługuje na miano pracy pionierskiej. Oddała się w pełni walce z analfabetyzmem i stworzyła zręby metodyki nauczania dorosłych. Nazywana była „specjalistką od alfabetyzacji” a jej kompetencje były wysoko cenione w gremiach specjalistów – andragogów. Publikacje jej autorstwa cechuje wyjątkowa refleksyjność i wrażliwość andragogiczna oraz to, że mogą się one stać wyjątkowo interesującą inspiracją dla współczesności. Autorka bowiem w swych publikacjach wiele miejsce poświęca na ukazanie złożonej sytuacji edukacyjnej ludzi dorosłych, a szczególnie analfabetów. Zawsze podkreśla jak istotne dla skuteczności procesu dydaktycznego jest poznanie uczniów oraz ich podmiotowe traktowanie. Urodziła się w 1906 roku, była córką Aleksandra Landego, wybitnego lekarza pediatry i pedagoga, oraz Romany Golde. Zmarła w roku 1993, w wieku 87 lat. Początek działalności oświatowej przypadł na niezwykle trudny czas. Polska po zakończeniu II wojny światowej borykała się z szeregiem problemów, do których z pewnością zaliczyć można niemal wszechobecny analfabetyzm. Kontekst społeczny w sposób szczególny widoczny jest w twórczości autorki, która swoją andragogiczną misję potraktowała zadaniowo. Z wielkim zaangażowaniem podjęła się pracy na rzecz likwidacji analfabetyzmu sama o sobie pisze: „I chociaż przypadek zrządził o mojej pracy nauczycielskiej, to tak w niej zasmakowałam, że i po likwidacji analfabetyzmu zamierzam dalej pracować w oświacie dorosłych”. Jej spuścizna pisarska głównie związana jest z podręcznikami zawierającymi czytanki dla dorosłych, z metodyką nauczania dorosłych. Największą popularnością cieszyły się elementarze „Start” oraz „Na trasie”.
W swoich publikacjach przekazała wiele cennych uwag i wskazówek do pracy oświatowej z dorosłymi. Stwierdzenia te, nie tylko nie tracą na swej aktualności ale korespondują z najistotniejszymi zasadami nauczania dorosłych, uznawanymi we współczesnej dydaktyce dorosłych. Badaczka podkreśla bowiem, że dorosły ma już za sobą spory zasób doświadczeń życiowych i z tym należy się liczyć zarówno w doborze metod jak i treści nauczania. Pisze także o znaczeniu uwarunkowań środowiskowych w kształtowaniu zainteresowań uczniów dorosłych a tym samym o potrzebie poznania i znajomości tych uwarunkowań przez nauczycieli. Podkreśla również, iż dorosły uczeń ma do nauki nastawienie przede wszystkim praktyczne, czyli musi widzieć korzyści wynikające z nauki. Choć swą refleksję dotyczącą nauczania dorosłych rozwijała w zupełnie odmiennej rzeczywistości społeczno - politycznej, to wiele jej spostrzeżeń nie traci na aktualności.
Kolejną kobietą, działaczką oświatową, która wniosła niewątpliwy wkład do rozwoju oświaty dorosłych była Helena Radlińska. To właśnie ona wraz z Andrzejem Niesiołowskim użyła pojęcia andragogika w pracy „Stosunek wychowawcy do środowiska społecznego” (1935) stosując to określenie zamiennie z terminem „pedagogika społeczna”. Urodziła się 2 maja 1879 roku w Warszawie, jako najstarsze dziecko Aleksandra i Amelii Melanii z Rajchmanów. Pracowała w latach międzywojennych jako profesor Wolnej Wszechnicy Polskiej a potem na Uniwersytecie Łódzkim. Działała w „Towarzystwie Miejsko – Wiejskiej Oświaty oraz w Kole Pań, organizując pracę oświatową na wsi i w mieście”. Brała udział w naukowym ruchu nauczycielskim, uczestniczyła w różnych konferencjach, gdzie prezentowała swoje przemyślenia i poglądy, prowadziła wykłady w różnych instytucjach oświatowych, pedagogicznych, publikowała rozprawy i artykuły naukowe. W swojej pracy naukowej i publicystycznej propagowała swoją wiarę w możliwości wychowania ludzi dorosłych, szanse ich autoedukacji i samodoskonalenia. Uważała, że osoby dorosłe cechuje plastyczność psychiczna, duchowa oraz fizyczna, gdyż „odznaczają się świadomością potrzeby i możliwości przeobrażania siebie i swojego otoczenia”. Biorąc pod uwagę różnorodne uwarunkowania procesu wychowania uwzględniała indywidualność człowieka dorosłego. Podstawowymi celami, jakie sobie obrała w działalności wychowawczej dorosłych było przygotowanie ich do współżycia i dialogu między pokoleniami, uwrażliwianie ich na potrzeby i odmienności, synów i wnuków, nauczenie się mądrego rozumowania ich aspiracji i zachowań. Zwracała uwagę na potrzebę dialogu, współżycia i integracji pokolenia historycznego, ich wzajemnego porozumienia. Podkreślała, że wychowanie powinno z jednej strony kształtować i pielęgnować indywidualności; z drugiej strony – chronić, upowszechniać i przechowywać te ideały, wartości, które są wspólnym dziedzictwem narodu czy ludzkości. Ujmowała kształcenie dorosłych w ścisłym związku z warunkami życia społecznego: „wychowanie ma kształtować człowieka - podmiot życia społecznego, jednostkę wolną, która dąży do doskonalenia siebie i środowiska”. Radlińska wskazuje dwa ważne źródła rozwoju osobowości człowieka dorosłego: jego własną twórczość oraz uczestnictwo w kulturze i życiu społecznym poprzez korzystanie z ogólnego dorobku. Zmarła 10 października 1954 roku pozostawiając nieocenioną spuściznę o bogatej treści oświatowej, teorii kształcenia oraz wychowaniu dorosłych.
Niezwykle aktywną postacią o wybitnych zasługach w wychowaniu dorosłych i rozwoju refleksji nad tym obszarem była Władysława Weychert – Szymanowska (1874 -1951). W jej dorobku znajduje się wiele opracowań dotyczących nauczania dorosłych, zwłaszcza nauczania analfabetów i nauczania początkowego dorosłych. Była współzałożycielką Stowarzyszenia Kursów dla Analfabetów Dorosłych, które powstało w 1905 roku w Warszawie. Była to pierwsza zalegalizowana instytucja oświaty dorosłych, „która wypracowała metody pracy oświatowej z dorosłymi pod hasłem oświaty niezależnej”. Prowadziła wykłady, ale także nielegalnie nauczała dorosłych analfabetów wykorzystując możliwości zalegalizowanych pogadanek przyrodniczych. We wszystkich pracach współ-pracowała z osobami znaczącymi w różnych dziedzinach oraz aktywnymi w działalności oświatowej. Była prelegentką licznych kursów organizowanych przez Towarzystwo Szerzenia Oświaty „Światło” w Lublinie, Uniwersytet Ludowy Ziemi Radomskiej, Związek Towarzystw Samopomocy Społecznej, a także V Oddział Towarzystwa Kultury Polskiej, kontynuujący działalność zawieszonego przez władze carskie Uniwersytetu dla Wszystkich.
O rozwoju refleksji andragogicznej i działalności oświatowej polskich kobiet można by wiele pisać. Pragnę jednakże zwrócić uwagę na to, iż każda z działaczek reprezentowała różne dziedziny wiedzy, uczestniczyła w pracach na różnych polach społecznych, oświatowych, różne były środowiska, w których wzrastały, wreszcie – co oczywiste – różniły je losy osobiste. A jednak mimo owych różnic łączyło je wiele. Były to przekonanie i wiara o konieczności i możliwościach edukacji, uczenia się nieograniczonego wiekiem człowieka, co konsekwentnie realizowały poprzez swoją działalność, ale też dawały w tym względzie osobiste świadectwo. Te pionierki polskiej andragogiki podzielały także pewną wizję edukacji dorosłych, edukacji opartej przede wszystkim na rozbudzaniu, inspirowaniu dorosłych do podejmowania samodzielnej aktywności edukacyjnej, na oddziaływaniu poprzez różne środki wpływające nie tylko na stronę umysłową dorosłego, ale też na społeczną, estetyczną, emocjonalną i wolicjonalną. Społeczna praktyka uczenia się dorosłych przebiega w ich ujęciu w różnych przestrzeniach społeczno - kulturowych, nie tylko w instytucjach edukacyjnych, ale też, a może przede wszystkim, poprzez książkę, uniwersytety ludowe, domy ludowe, kluby robotnicze, muzea, w robotniczych związkach zawodowych, na koncertach i poprzez aktywność muzyczną oraz poprzez różne stowarzyszenia walczące z alkoholizmem. Wreszcie łączyła je wspólnie przyjmowana postawa wobec własnej pracy, postawa zaangażowania, oddania i pojmowania pracy, jako służby społecznej, podejmowanej przede wszystkim z intencją wspomagania innych, zdobywania i wykorzystywania swej wiedzy, aby pomóc drugiemu człowiekowi. „Ta ich (...) twórczość była rodzajem walki o wolność i sprawiedliwość społeczną, a zarazem skutecznym sposobem oddziaływania edukacyjnego i wychowawczego na różne kręgi społeczeństwa polskiego”.


LITERATURA:
1. Aleksander T., Andragogika, Wydawnictwo Naukowe Instytutu Technologii Eksploatacji, Kraków-Radom 2009
2. Aleksander T., Wkład kobiet w rozwój praktyki i teorii oświaty dorosłych, [w:] red. Górnikowska – Zwolak E., Wójcik M., Obecność kobiet i problematyki kobiecej w refleksji andragogów i pedagogów społecznych, GWSP, Mysłowice 2010
3. Jankowski D., Przyszczypkowski K., Skrzypczak J., Podstawy edukacji dorosłych,
Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 1996
4. Landy - Brzezińska J., Uczymy czytać! Jak należy uczyć dorosłych czytania i pisania, Warszawa 1950
5. Stopińska-Pająk A., Andragogika w Drugiej Rzeczypospolitej, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 1994
6. Theiss W., Radlińska, Wydawnictwo Akademickie Żak, Warszawa 1997
7. Weychert – Szymanowska W., Stowarzyszenie Kursów dla Analfabetów Dorosłych, [w:] red. Nawroczyński B., Nasza walka o szkołę polską 1901 – 1917. Opracowania, wspomnienia, dokumenty, T. II, Warszawa 1934
8. Wujek T., Wprowadzenie do pedagogiki dorosłych, PWN, Warszawa 1992
9. Wujek T., Andragogika – jej działy i związki z innymi dyscyplinami nauk, [w:] red. Marczuk M., Problemy i dylematy andragogiki, TWWP, Lublin – Radom 1994

O nas | Reklama | Kontakt
Redakcja serwisu nie ponosi odpowiedzialności za treść publikacji, ogłoszeń oraz reklam.
Copyright © 2002-2017 Edux.pl
| Polityka prywatności | Wszystkie prawa zastrzeżone.
Prawa autorskie do publikacji posiadają autorzy tekstów.